opinie

Elkaar ‘covidioten’ noemen helpt ons geen stap verder

Businessfilosoof ondernemersplatform Etion

Het samenhorigheidsgevoel van #SamenTegenCorona dat ons door de eerste golf loodste, brokkelt af tot #SamenTegenCovidioten.

U hebt ze toch ook gezien? De beelden van de jongeren die luid zingend en beperkt gemaskerd zonder afstand de bloemetjes buiten zetten in Leuven. ‘Schande! Egoïsten zijn het! Covidiots!’ Dergelijke vingerwijzingen over elkaars gedrag in coronatijd zijn geen uitzondering en de toon verhardt, zeker op ‘sociale’ media. Die toenemende schandpaalcultuur is verontrustend en niet productief.

©Jan Locus

Eerst dit. Roekeloos of doelbewust riskant gedrag, zoals weigeren een mondmasker te dragen waar dat verplicht is of lockdownfeestjes houden, is zonder meer onverantwoord. Dat mag gerust aan de kaak worden gesteld. Het wordt echter een probleem als we elk gedrag dat tot besmetting leidt daarmee gelijkstellen. Veruit de meeste mensen houden zich wel aan de regels. Toch zijn er nog zeer veel besmettingen. Het is nog niet helemaal duidelijk waar en hoe de meeste besmettingen gebeuren, maar gezien het asymptomatische karakter van Covid-19 weten velen niet dat ze besmet zijn. Iemand die op het werk besmet raakt en nadien zijn gezin besmet kan zich perfect aan de regels houden, maar toch het virus verder verspreiden. Bij veel besmettingen is dus geen sprake van roekeloos gedrag.

We creëren morele categorieën van de ‘goeden’ die de regels opvolgen en ‘de slechten’ die dat niet willen. Hoewel die laatste groep bestaat, is ze een uitzondering. We mogen ze niet gelijkstellen met de grote meerderheid van mensen die niemand willen besmetten maar wel nog willen werken, zich ontspannen, sporten of een minimaal sociaal leven leiden.

Ten tweede gaan we in het veroordelen van anderen vaak voorbij aan de intentie achter gedrag. ‘Als je je grootvader besmet, moet je ermee kunnen leven dat je hem vermoord hebt’, vertelt een revaliderende patiënt in een andere Vlaamse krant. ‘Wie de contacttracingapp weigert, wil anderen besmetten’, tweet een econoom. Beide uitspraken vertrekken vanuit de assumptie dat mensen doelbewust anderen in gevaar brengen. Dat is niet zo, en intentie maakt moreel gezien een groot verschil. Het gaat veelal om waardenkwesties.

Dilemma

Vind je privacy belangrijker dan meer zekerheid over je besmettingsrisico? (tip: je hoeft eigenlijk niet te kiezen, de Coronalert-app is zeer privacyvriendelijk). Bezoek ik vandaag mijn grootouders of niet? Makkelijke keuze? Sommige ouderlingen geven zelf aan liever een klein risico te lopen in plaats van weg te kwijnen in eenzaamheid. Of je al dan niet ingaat op die vraag is een moreel dilemma. Ga ik in op de vraag naar verbinding of wil ik elk gezondheidsrisico uitsluiten? Wat ook je antwoord is, je wil in beide gevallen het goede doen en geen criminele daad stellen, laat staan een moord plegen.

Het is al veel gezegd: deze crisis is een marathon, geen sprint. Een marathon waar we bovendien niet allemaal met dezelfde kansen aan beginnen. Neerkijken op iedereen die niet al maanden in een zelfopgelegde lockdown leeft, helpt echt niet.

De schandpaalcultuur met haar overmatige focus op wie de regels overschrijdt, is ook contraproductief. Het samenhorigheidsgevoel van #SamenTegenCorona dat ons door de eerste golf loodste, brokkelt af tot #SamenTegenCovidioten. We creëren morele categorieën van de ‘goeden’ die de regels opvolgen en ‘de slechten’ die dat niet willen. Hoewel die laatste groep bestaat, is ze een uitzondering. We mogen ze niet gelijkstellen met de grote meerderheid van mensen die niemand wil besmetten maar wel nog wil werken, zich ontspannen, sporten of een minimaal sociaal leven leiden. Het laatste wat we moeten doen, is hen het gevoel geven gewetenloze onmensen te zijn.

Empathie

Integendeel, het komt er op aan hen als mensen te blijven benaderen. Veruit de meesten bedoelen het goed, maar twijfelen of falen - zoals iedereen - wel eens. Blijf hen vragen vol te houden en het virus in te dijken. Maar wees ook empathisch als je van anderen empathie verwacht. Aanvaard dat mensen binnen de beperkte ruimte die er nog is, wel eens op restaurant gaan of een vriend opzoeken. En ja, sommigen zullen daarin wel eens onvoorzichtig zijn. Leg uit wat beter kan, maar veroordeel niet te snel.

Een positief mensbeeld, empathie en onderling vertrouwen leiden tot samenwerking en solidariteit. We weten wat ons te doen staat als we hier samen door moeten.

Het is al veel gezegd: deze crisis is een marathon, geen sprint. Een marathon waar we bovendien niet allemaal met dezelfde kansen aan beginnen. Niet iedereen kan thuiswerken, niet iedereen heeft de ruimte om kinderen weg te houden van publieke ontspanningsruimtes. Neerkijken op iedereen die niet al maanden in een zelfopgelegde lockdown leeft, helpt echt niet.

De Nederlandse historicus Rutger Bregman illustreert in zijn bestseller 'De Meeste Mensen Deugen' hoezeer ons mensbeeld onze samenleving vormgeeft. ‘Als we geloven dat de meeste mensen niet deugen, dan halen we het slechtste in elkaar naar boven’. Omgekeerd leiden een positief mensbeeld, empathie en onderling vertrouwen tot samenwerking en solidariteit. We weten wat ons te doen staat als we hier samen door moeten.

Jochanan Eynikel

Filosoof ondernemersforum ETION

Lees verder

Gesponsorde inhoud