opinie

En de leraar zwoegde verder

professor People Management, UGent

De leraren die het volhouden staat het water aan de lippen. Om hen ten volle in te kunnen zetten, is er nood aan een aangepast personeelsbeleid.

Te veel leraren stoppen met hun job. Almaar meer leerkrachten overwegen een loopbaanshift en verlaten zelfs het onderwijs aan het begin van hun loopbaan. Het Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming rapporteert in het schooljaar 2019-2020 een uitstroom bij beginnende leerkrachten van 27,4 procent voor het kleuteronderwijs, 26,9 procent voor het lager onderwijs en 37,2 procent voor het secundair onderwijs.

Het verminderen van de administratieve verplichtingen is al jaren een beleidsprioriteit van onze regering, maar niemand krijgt er helemaal vat op.

Hoewel leraren met goede moed beginnen aan een loopbaan in het onderwijs, blijkt het niet evident die job vol te houden tot aan de pensioengerechtigde leeftijd. Diegenen die het wel volhouden hebben het ook zwaar en moeten dag in dag uit rekening houden met elk individueel kind en met de noden van de maatschappij. Maar wie houdt rekening met hun noden?

Veel leraren zouden graag een andere job hebben, maar zien geen uitweg meer omdat ze al wat ouder zijn en dus minder inzetbaar bevonden worden. Voor velen is het ook moeilijk om het onderwijs te verlaten, vanwege hun passie voor hun beroep. Niettemin ervaren ze hun job als heel belastend. Ze moeten voldoen aan almaar stijgende verwachtingen - van de ouders en de maatschappij - zoals het faciliteren van onderwijs voor leerlingen met leerachterstanden.

De essentie

  • De auteurs
  • Mieke Audenaert (professor People Management, UGent), Beatrice van der Heijden (professor Duurzame Loopbanen, Radboud Universiteit Nijmegen), Adelien Decramer (professor Human Resource Management, UGent), Willemijn Gils (doctoraatsonderzoeker Belastende Jobs, UGent), Elias Janssen (doctoraatsonderzoeker Duurzame Loopbanen in het Onderwijs, UGent), Jolien Muylaert (doctoraatsonderzoeker Planlast, UGent, aspirant fundamenteel onderzoek FWO)
  • De kwestie
  • Te veel leraars stoppen en diegenen die het volhouden staat het water aan de lippen.
  • Het voorstel
  • Zorg voor een aangepast personeelsbeleid. Scholen, directeurs en leerkrachten dragen samen een verantwoordelijkheid om hun inzetbaarheid te bewaken.

Rollen

De taakeisen van leerkrachten zijn overweldigend. Ze moeten mee zijn met de constante innovatie van technologieën, zoals bijvoorbeeld de organisatie van het afstandsonderwijs naar aanleiding van COVID-19. Om nog maar te zwijgen over de vele rollen die ze dienen te vervullen naast lesgeven: die van opvoeder, eventorganisator, klusjesman of maatschappelijk werker.

De uitstroom van beginnende leerkrachten is een ernstig probleem aangezien er acute lerarentekorten zijn. Niet alleen is er een vroegtijdige uitstroom van leraren, tal van leraren naderen bovendien de pensioenleeftijd. Beleidsmakers streven ernaar personeelstekorten op te vangen door de pensioenleeftijd te verhogen en vervroegde uittreding uit de arbeidsmarkt te ontmoedigen. Er worden ook pensioengerechtigde leerkrachten ingeschakeld, wat ademruimte biedt, maar het lerarentekort niet structureel oplost.

Planlast

Naast de toenemende verantwoordelijkheden kampen leraren met wat wij in onderzoek ‘planlast’ noemen. Dat is een veelheid van administratieve verplichtingen waarvan leraren vinden dat ze niet bijdragen aan de kern van de zaak: de schoolgaande jeugd iets bijleren. Hoewel het verminderen van deze administratieve verplichtingen al jaren een beleidsprioriteit is van onze regering, krijgt niemand de problematiek helemaal onder controle.

Uit onze bevraging bij meer dan 1.000 leerkrachten in het secundair onderwijs in Vlaanderen blijkt dat zij tijdens een doorsnee week maar liefst 33 procent van hun tijd spenderen aan taken die zij ervaren als administratieve rompslomp. Opvallend is ook dat niet alleen traditionele zaken zoals het leerlingvolgdossier en de eindtermen deze rompslomp met zich brengen, maar ook de digitale leeromgeving, zoals bijvoorbeeld Smartschool. Dat is opvallend, aangezien onze regering net focust op digitalisering om de planlast te verminderen.

Terwijl de hogergenoemde taakeisen van leerkrachten blijven stijgen, vermindert tegelijkertijd hun autonomie om beslissingen te nemen en om ‘baas’ te zijn in de klas. Onder meer daarom is de job van leerkrachten belastend en is het risico bij onderwijspersoneel op burn-outklachten al jarenlang hoog. Meer nog, de duurzame loopbaan van leerkrachten - gelukkig, gezond en productief kunnen blijven werken - staat onder druk.

Leerkrachten in het secundair onderwijs in Vlaanderen spenderen tijdens een doorsnee week maar liefst 33 procent van hun tijd aan taken die zij ervaren als administratieve rompslomp.

Schooldirecteuren

Hoe kunnen directeuren in scholen omgaan met dit vraagstuk? Een eerste belangrijke bevinding van ons onderzoek is dat er behoefte is aan een personeelsbeleid op maat van de individuele leerkrachten. Hierin speelt de directeur een cruciale rol. De directeur kan uitdagingen, ontwikkelmogelijkheden en taken afstemmen op de capaciteiten, affiniteiten, en behoeften van de persoon, gedurende de hele loopbaan.

Hierbij moet rekening gehouden worden met de levensfase waarin de leerkracht zich bevindt. Een leerkracht met schoolgaande kinderen kan bijvoorbeeld erg gebaat zijn bij steun door middel van afstemming van het rooster op de ophaaltijden van de kinderen van school, terwijl een leerkracht aan het einde van zijn of haar loopbaan net weer behoefte zou kunnen hebben aan een begeleidingstraject tijdens de prepensionerings. En een leerkracht met zware mantelzorg voor een zieke ouder zou veel geholpen kunnen zijn met sociale steun en begrip voor die situatie.

Het is van belang om de gedeelde verantwoordelijkheid voor duurzame loopbanen te erkennen. Zowel de school als de individuele leerkracht draagt een verantwoordelijkheid om haar of zijn inzetbaarheid te bewaken, nu en in de toekomst.

Een tweede belangrijke bevinding is de cruciale rol van de constructieve werkrelatie die de leerkracht ervaart met de directeur. Pas als die relatie steunt op wederzijds respect en vertrouwen, zal maatwerk in het personeelsbeleid maken dat leerkrachten en ook hun directeur (en andere vertegenwoordigers in de school) samen verantwoordelijkheid nemen en goesting hebben om te streven naar een duurzame loopbaan.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud