opinie

Enkel productiecapaciteit, financiering en ruime verdeling vaccins elimineren pandemie

Oprichter van Microsoft, voorzitter van de Bill & Melinda Gates Foundation

In armere landen is een Covid-19-ramp in de maak, want zij kunnen geen productiedeals sluiten met farmabedrijven. Maar vergis u niet, dan wordt het ook een ramp voor ons, de rijke landen.

De wereld staat dicht bij een wetenschappelijke krachttoer. Wellicht begin volgend jaar is er een veilig, werkzaam Covid-19-vaccin - waarschijnlijk zelfs meer dan één. Die ontwikkeling geeft de wereld eindelijk de kans om de dreiging van de pandemie uit te bannen, en weer 'normaal' te worden.

Eigenbelang en altruïsme - bereiken dat arme landen toegang hebben tot vaccins - zijn in deze pandemie een en hetzelfde.

Omdat we ons kunnen inenten, zullen de overheden de social distancing-maatregelen kunnen opheffen en de wereldeconomie kan weer op volle toeren gaan draaien. Maar dat zal niet vanzelf gebeuren. De wereld heeft eerst drie dingen nodig: de capaciteit om miljarden dosissen vaccin te produceren, de financiering om ze te betalen, en de systemen om ze te leveren.

Momenteel is het grootste deel van de voorraad vaccins bestemd voor rijke landen. Die hebben via deals met farmabedrijven het recht gekregen om miljarden dosissen te kopen zodra ze worden geproduceerd.

Maar wat met landen met een laag inkomen, zoals Zuid-Soedan, Nicaragua of Myanmar? Bijna de helft van alle mensen woont in dergelijke landen, en zij hebben niet de koopkracht voor grote akkoorden met farmabedrijven. Die landen zullen veel te weinig dosissen hebben, en slechts 14 procent van hun bevolking kunnen beschermen.

Een scenario van Northeastern University benadert wat nu gebeurt. 50 rijke landen krijgen de eerste 2 miljard dosissen. Dan blijft het virus zich vier maanden ongecontroleerd verspreiden in driekwart van de wereld, waardoor bijna twee keer zoveel mensen sterven.

Nieuwe modellen van Northeastern University (Boston) tonen wat gebeurt als de vaccins zo ongelijk verdeeld worden. In een eerste scenario geeft men de vaccins aan landen op basis van hun bevolkingsgrootte. Een tweede scenario benadert wat momenteel gebeurt: 50 rijke landen krijgen de eerste 2 miljard dosissen. Dan blijft het virus zich vier maanden ongecontroleerd verspreiden in driekwart van de wereld, waardoor bijna twee keer zoveel mensen sterven.

Morele mislukking

Dit scenario zou toch een enorme morele mislukking zijn? Niemand zou mogen sterven aan een vermijdbare ziekte, alleen maar omdat het land waar men woont te arm is om een productiedeal te sluiten. Maar je hoeft je niet eens enkel zorgen te maken over rechtvaardigheid om het probleem met het ‘rijke-landen-eerst’-scenario te zien.

Deze ochtend hebben 16 farmaceutische bedrijven en onze stichting een belangrijk akkoord ondertekend. De bedrijven spraken af samen te werken voor de vaccinproductie, en die met een ongekende snelheid op te schalen.

In dat scenario zouden we allemaal worden zoals Australië en Nieuw-Zeeland. Beide landen hebben lang amper Covid-19-gevallen gehad, maar hun economieën blijven amechtig, omdat hun handelspartners op slot zitten. En af en toe vindt een nieuwe drager van het virus zijn weg over de Stille Oceaan, waardoor nieuwe ziekteclusters ontstaan.

Zelfs met een overaanbod aan vaccins riskeren rijke landen opnieuw te worden geïnfecteerd, omdat niet iedereen zich zal laten vaccineren. De enige manier om de dreiging van deze ziekte eender waar weg te nemen is door haar overal te elimineren.

Vaccinatiekloof

De beste manier om deze vaccinatiekloof te dichten is niet door rijke landen aan de schandpaal te nagelen. Wat ze doen is begrijpelijk. Ze proberen hun bevolking te beschermen. We kunnen beter de productiecapaciteit voor vaccins enorm vergroten zodat we iedereen beschermen, waar ook ter wereld.

Ook België steunt de ACT Accelerator en het Covid-19-solidariteitsfonds van de Wereldgezondheidsorganisatie. Ik hoop dat andere landen net zo vrijgevig zijn.

Voor coronamedicijnen is al aanzienlijke vooruitgang geboekt. Farmabedrijven gebruiken elkaars fabrieken om de productiecapaciteit uit te breiden. Remdesivir bijvoorbeeld is van Gilead, maar er komen extra hoeveelheden uit fabrieken van Pfizer. Vroeger zou geen enkel bedrijf hebben toegestaan dat een concurrent zijn fabrieken gebruikte.

Deze ochtend hebben 16 farmaceutische bedrijven en onze stichting een belangrijk akkoord ondertekend. De bedrijven spraken onder meer af om samen te werken voor de vaccinproductie, en die met een ongekende snelheid op te schalen, zodat de goedgekeurde vaccins zo vroeg mogelijk ruim worden verspreid. 

Financiering

Er is ook financiering nodig om miljarden dosissen voor armere landen te betalen. Hier kan de ACT Accelerator helpen. Dat initiatief wordt gesteund door organisaties als de internationale vaccincoalitie Gavi en het Global Health Investment Fund.

Farmabedrijven hebben de financiering vergemakkelijkt door af te zien van winst op een Covid-19-vaccin en die zo betaalbaar mogelijk te maken. Maar er is ook overheidsgeld nodig.

Het Verenigd Koninkrijk kan model staan voor wat andere rijke landen moeten doen. Het heeft genoeg geld geschonken aan de ACT Accelerator om wellicht honderden miljoenen dosissen voor arme landen aan te schaffen. Ook België steunt de ACT Accelerator en het Covid-19-solidariteitsfonds van de Wereldgezondheidsorganisatie. Ik hoop dat andere landen net zo vrijgevig zijn.

Eerste lijn

Zelfs wanneer de wereld de productiecapaciteit en de financiering op orde heeft, zullen we de gezondheidssystemen moeten versterken - de gezondheidswerkers en de infrastructuur die nodig zijn om vaccins te kunnen leveren over de hele wereld. 

We kunnen daarvoor veel leren van de inspanningen om polio uit te roeien. Een van de beroemdste foto’s van de uitroeiing in India was die van een rij gezondheidswerkers met vaccinkoelers over het hoofd, terwijl ze tot aan hun middel door het water waadden om een afgelegen dorp te bereiken. Covid-19-gevallen opsporen in de armste gebieden van de wereld vergt een soortgelijk netwerk van eerstelijnswerkers, om plaatsen te bereiken waar zelfs wegen niet geraken. Met goede diagnostiek kunnen die gezondheidswerkers ook alarm slaan als een andere ziekte van een vleermuis - of vogel - overspringt naar een mens.

Kortom, door Covid-19 te elimineren kunnen we ook het systeem bouwen dat de schade van de volgende pandemie zal helpen te verminderen.

Ik heb één ding geleerd uit het bestuderen van de geschiedenis van pandemieën: ze brengen een verrassende dynamiek van eigenbelang en altruïsme op gang. Pandemieën zijn de zeldzame gevallen waar het instinct van een land om zichzelf te helpen nauw aansluit bij zijn instinct om andere te helpen. Eigenbelang en altruïsme - bereiken dat arme landen toegang hebben tot vaccins - zijn hier één en hetzelfde.

Bill Gates
Medeoprichter van Microsoft en van de Bill & Melinda Gates Foundation

Lees verder

Gesponsorde inhoud