opinie

Erdogan is zijn oriëntatiezin kwijt

Docent internationale politiek aan KU Leuven

Met het openen van 'de poorten van Europa' voor Syrische en andere vluchtelingen heeft de Turkse president Recep Tayyip Erdogan als een heuse baron Von Münchhausen nog maar eens zijn vel gered, maar voor hoelang nog?

Telkens hij zich in nesten werkt, weet de Turkse president zich eruit te redden en anderen met de problemen op te zadelen. Erdogan lijkt op de legendarische baron Von Münchhausen die zich aan zijn vlecht wist op te trekken uit het moeras.

©Johan Cappelle

Voor de Turkse president is Syrië het moeras waarin hij dreigt weg te zakken. Zijn populariteitscijfers zijn aan het dalen, en dat niet alleen wegens van zijn mislukte Syriëpolitiek, maar ook wegens de economische crisis en het angstregime die in Turkije heersen. Ook de aanwezigheid van meer dan 3 miljoen Syrische vluchtelingen op Turks grondgebied zit de Turken meer dan ooit dwars. De dood van 33 Turkse soldaten in Idlib, in het noordwesten van Syrië, op één dag leek wel een teken aan de wand voor Erdogan. In de hele maand februari zijn er al 54 gesneuveld.

Maar toen deed de Turkse president iets waaraan weinig overlevingskunstenaars kunnen tippen. Hij opende naar eigen zeggen ‘de poorten naar Europa'. Met Turkse logistieke steun repten duizenden vluchtelingen zich naar Edirne aan de Turks-Griekse grens, ook al bevinden zich onder hen veel Afghanen die geen statuszekerheid genieten in Turkije en niets te verliezen hebben.

Afgeleid

De aandacht van de Turkse burgers was afgeleid. Erdogan had de indruk gewekt dat de Europese Unie (EU) te weinig had gedaan om Turkije bij de aanpak van het vluchtelingenprobleem te helpen. 'Jullie moeten nu maar een deel van de last dragen.' Eens te meer had hij zich uit het Syrische moeras getrokken door anderen, in casu Europa, de schuld te geven.

Hij heeft zijn vel gered, maar voor hoelang nog? Waarnemers zijn het erover eens dat Erdogan druk wil uitoefenen op het Westen om de Turkse militaire aanwezigheid in de Syrische provincie Idlib te schragen. Als de Syrische president Bashar al-Assad het gebied herovert op de Turkse troepen en hun jihadistische bondgenoten, betekent dat de mislukking van de plannen van Turkije voor een bufferzone in Noord-Syrië. Als dan nog eens een nieuwe massale vluchtelingenstroom door de grensmuur tussen beide landen breekt, zijn de dagen van Erdogan als politieke leider geteld.

Hoe kan de EU in deze dagen Erdogan nog helpen, behalve met verbale steunbetuigingen in zijn 'strijd' tegen Assad en diens Russische beschermheer? Nog eens geld toesteken?

Maar hoe kan de EU in deze dagen Erdogan behalve met verbale steunbetuigingen in zijn 'strijd' tegen Assad en diens Russische beschermheer nog helpen? Nog eens geld toesteken, terwijl de EU sinds het vertrek van het Verenigd Koninkrijk al krap bij kas zit? En vooral nu Erdogan de Europees-Turkse migratiedeal verbroken heeft? Bij de Europese burgers hoeft hij niet op veel krediet - financieel noch moreel - te rekenen.

De EU moet eerst de crisis onder controle proberen te krijgen, het drama dat zich afspeelt aan de Turks-Griekse grens (zowel rond Edirne als rond Griekse eilanden voor de Turkse kust). De Griekse regering probeert manu militari de vluchtelingen en de migranten af te weren. De EU wil geen herhaling van ‘2015’, maar zit met een dilemma opgescheept. Een harde aanpak roept protest op bij mensenrechtenorganisaties en doet bij politici vragen rijzen over hoe het respect voor de Europese waarden kan worden gehandhaafd. De grens openen betekent dan weer toegeven aan de chantage door Erdogan. Op middellange termijn zullen partijen rechts van het centrum daarvan garen spinnen in verschillende lidstaten van de EU.

Kurz en Merkel

In het verleden heeft Erdogan nog al gedreigd met de opening van de Turkse poorten. De Europese regeringsleiders konden zich niet voorstellen dat het zover zou komen, en beschikken dan ook niet over een rampenscenario. Het verschil in aanpak laat zich illustreren aan de hand van de tegenstelling tussen twee christendemocratische kanseliers, die van Oostenrijk en die van Duitsland. Sebastian Kurz gaf te verstaan migranten aan de Oostenrijkse grens tegen te houden, mochten ze over de Turks-Griekse grens geraken. Angela Merkel daarentegen zwijgt. Ze staat voor 'de scherven van haar deal', zoals de Neue Zürcher Zeitung in een meewarig commentaar opmerkt.

Erdogan en Merkel bevinden zich beiden in de nadagen van hun macht. Merkel heeft geen greep op de situatie.De kandidaten voor haar opvolging spreken hardere taal, maar hebben ook geen pasklare oplossing behalve het aankondigen van een nieuwe deal en het signaleren aan de vluchtelingen 'dat we jullie niet kunnen opnemen'. Erdogan is zijn oriëntatiezin kwijt en heeft het zowel bij het Westen als bij Rusland verkorven. Hoelang nog voor de Turken zijn pokerspel doorzien?

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud