opinie

Ethische kwesties aan rechters overlaten is gevaarlijk

Masterstudent Rechten KU Leuven

De discussie over abortus en de grondwettelijke verankering ervan moeten in het publieke debat plaatsvinden, en niet in de rechtbank.

Het Amerikaanse Hooggerechtshof oordeelde vorige vrijdag dat de grondwet het recht op abortus niet beschermt. Het hof opent zo opnieuw de deur voor conservatieve staten die de mogelijkheden tot abortus tot een minimum willen beperken. Consternatie alom, want het hof had in 1973 al geoordeeld dat de Amerikaanse grondwet wel degelijk dat recht op abortus waarborgde.

  • De auteur
    Quinten Jacobs is masterstudent rechten, met een specialisatie in grondwettelijk recht.
  • De kwestie
    De Verenigde Staten hebben voor het recht op abortus te lang op rechters vertrouwd.
  • Het voorstel
    Het recht op abortus is een ethische kwestie en moet politiek in het recht worden verankerd.

De kritiek van progressieven op die verandering in de rechtspraak was onmiddellijk striemend. 'Wereldvreemd', klonk het unisono. Moreel een begrijpelijke reactie. Maar als de eerste schok is verwerkt, mag de hand ook even in eigen boezem. Wie voor de bescherming van het recht op abortus alleen rekent op een ruime interpretatie van het recht op privacy uit het samenlezen van verschillende amendementen van de grondwet, moet niet verbaasd zijn als die interpretatie ooit verandert.

Los van de juridische discussie of de ene of de andere interpretatie constitutioneel verdedigbaar is, is het democratisch en strategisch onverstandig om zo’n fundamentele ethische kwestie in de handen van rechters te leggen. Naast het drama van de miljoenen vrouwen die met minder rechten ontwaakten, is de tragedie van de zaak ook dat het pleit in de rechtszaal werd beslecht.

Misschien moet links eens ten rade gaan bij rechts. Jarenlang noemde menig rechts-conservatief politicus uitspraken van rechters die grondrechten ruim interpreteerden activistisch en, jawel, wereldvreemd. Niet alleen in de Verenigde Staten, maar ook bij ons. Alleen bleef het daar niet bij. Met name het Belgische vreemdelingenrecht wordt geregeld verstrengd om al te gulle interpretaties van rechters te beperken. Rechtse partijen slaagden er tot op zekere hoogte in opnieuw politiek grip te krijgen op maatschappelijk gevoelige materie.

Politiek debat

Precies dat is de kern van de zaak: de discussie over abortus en de grondwettelijke verankering ervan moet in het publieke debat plaatsvinden, niet in de rechtbank. Het recht op abortus mag niet afhangen van een juridische interpretatie van het recht op privacy. Er moet een maatschappelijke keuze worden gemaakt en die moet vervolgens (grond)wettelijk worden verankerd.

De tendens om politiek gevoelige debatten in de handen van rechters te duwen, is op korte termijn misschien gemakkelijk, maar leidt tot een koude douche achteraf.

Morele kwesties als abortus zijn bij uitstek politiek van aard. De tendens om politiek gevoelige debatten in de handen van rechters te duwen, is op korte termijn misschien gemakkelijk, maar leidt tot een koude douche achteraf. Niet alleen voor de partijen die ongelijk krijgen van de rechtbank, maar ook voor de samenleving als geheel. Als rechters worden geconfronteerd met een tekst waarmee ze alle kanten op kunnen, worden ze verplicht een politieke keuze te maken. Vervolgens krijgen ze het verwijt dat ze aan politiek doen. Om de cirkel helemaal rond te maken leidt dat verwijt op zijn beurt tot een dalend vertrouwen in justitie. Een perfecte moord.

Progressieven hebben zich in de VS in slaap laten wiegen door een fundamenteel geacht recht te laten afhangen van een rechterlijke interpretatie van het recht op privacy. Wie voor een federale, soepele abortusregeling pleit, moet mensen overtuigen en ondubbelzinnige wetten stemmen. De geesten van de mensen veroveren kost wellicht iets meer tijd dan het debat evacueren naar de rechtszaal, maar het is duurzamer en gezonder in een democratische samenleving. Bovendien helpt het de eigen overtuigingen aan te scherpen en de uiteindelijke uitkomst maatschappelijk gedragen te maken. Reken daarom niet op rechters om maatschappelijk hete hangijzers te beslissen, maar durf de ideeënstrijd vol aangaan en ga in alle staten en op federaal niveau voor een (grond)wettelijke verankering.

Dat geldt niet alleen voor de abortuskwestie. Ook voor het redden van de planeet leggen klimaatactivisten de jongste jaren hun eieren in het mandje van de rechter. Op grond van een ruime interpretatie van een aantal grondrechten zou de rechter de overheid moeten dwingen om het aantal broeikasgassen terug te dringen. Klinkt sympathiek, maar zonder het overtuigen van de publieke opinie bewaakt niemand de bewakers van de rechtstaat. Wie de ecologische strijd tot een aantal juridische argumenten in de klimaatzaak reduceert, gaat voorbij aan de essentie van politiek: de ander overtuigen en beleid voeren waar de meerderheid zich in kan vinden. Dat is soms moeilijk, maar dat is een tegenvallende rechterlijke uitspraak ook.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud