opinie

Europa moet de perfecte storm verijdelen

Europa kent drie stormen: de Griekse crisis, de Russische inval in Oekraïne en het populisme. Deze drie mogen niet samenklitten tot een ‘perfecte storm’, want dan zijn de zonnige dagen niet snel terug.

Door Mohamed El-Erian, voorzitter van de Global Development Council van president Barack Obama

De drie stormen zitten nu in een verschillend stadium. Van de jarenlang opgebouwde Griekse crisis gaat de grootste dreiging uit. Voor het eerst kan een land verdwijnen uit de eurozone. Griekenland kan een gefaalde staat en dus een bedreiging voor de rest van Europa worden. Het zal niet simpel zijn de humanitaire gevolgen en de geopolitieke impact aan te pakken.

Uit het oosten van de EU komt er een tweede storm aanrollen: het dure militaire conflict in de Donbass-regio in Oekraïne. De crisis is daar maar gedeeltelijk bedwongen door het staakt-het-vuren van het Minsk II-akkoord en weerspiegelt de diepste breuk in de relatie met Rusland sinds het imploderen van de Sovjet-Unie.

Nog meer Russische bemoeienis in Oekraïne - direct en/of via separatistische groepen in de Donbass-regio - plaatst het Westen voor een dilemma. Het moet de sancties tegen Rusland verzwaren en zo misschien West-Europa in een recessie duwen als Rusland reageert met tegenmaatregelen, of het moet de expansionistische ambities van het Kremlin gedogen en andere landen met Russisch sprekende minderheden - zoals in de Baltische EU-lidstaten - in gevaar brengen.

©REUTERS

De derde storm met een groot risico is het politieke tumult door de opmars van populistische politieke bewegingen. Die halen hun energie uit het ongenoegen bij de kiezers, vooral in landen in moeilijkheden. Ze focussen op slechts een handvol thema’s: tegen de immigranten, tegen de besparingen, tegen de Europese Unie. Eigenlijk tegen eender wie of wat. Zolang ze die maar de zondebok kunnen maken voor de problemen van hun land.

Radicale standpunten

De Griekse kiezer bezorgde de uiterst-linkse antibesparingspartij Syriza al een klinkende overwinning in januari. Het Franse uiterst-rechtse Front National staat tweede in de opiniepeilingen. De tegen immigratie gekante Deense Volkspartij eindigde met 22 procent van de stemmen tweede in de recente verkiezingen. En in Spanje boert het linkse Podemos goed.

Het goede nieuws is dat de instrumenten voor crisis-management sinds de zomer van 2012, toen de euro bijna omviel, veel krachtiger zijn.

De extremistische strekkingen en hun beperkt inhoudelijk programma beperken de flexibiliteit van het regeringsbeleid. Ze zetten relatief gematigde partijen en politici er immers toe aan radicalere standpunten in te nemen. Zo dreef de angst dat de UKIP-partij de basis van de Conservatieven zou uithollen premier David Cameron tot het engagement voor een referendum over het Brits lidmaatschap van de EU.

Met drie stormen boven het hoofd moeten de Europese leiders snel ageren om elke storm te verdrijven vooraleer hij samensmelt met de andere. Het goede nieuws is dat de instrumenten voor crisismanagement sinds de zomer van 2012, toen de euro bijna omviel, veel krachtiger zijn.

Er zijn nu niet alleen institutionele circuitbrekers, zoals het Europese noodfonds EFSF, ook de bestaande voorzieningen zijn flexibeler en dus efficiënter gemaakt. Bovendien is er het opkoopprogramma van de Europese Centrale Bank (ECB) dat gemakkelijk en snel kan worden uitgebreid. Landen als Ierland, Portugal en Spanje hebben met bloed, zweet en tranen hun kwetsbaarheid voor besmetting verminderd.

Buffers onder druk

Deze buffers komen echter zwaar onder druk te staan als de stormen zich verenigen tot één grote vernietigende tyfoon. De EU is economisch, financieel, geopolitiek en sociaal innig verstrengeld en de ontwrichtende impact van elke schok zou de andere versterken en de circuitbrekers overweldigen. Het zou leiden tot een recessie, hernieuwde financiële instabiliteit en sociale spanningen. De hoge werkloosheid zou nog stijgen en weeral zou men buitenissige financiële risico’s nemen. Rusland zou zich gesterkt weten en het populisme zou nog toenemen en omvattende beleidsantwoorden hinderen.

Gelukkig is zo’n perfecte storm voorlopig eerder een risico dan een zekerheid. Niettemin vraagt die mogelijkheid alle aandacht, wegens haar vernietigend potentieel.

De bankunie vervolledigen, de begrotingsunie dichterbij brengen en vooruitgang boeken met de politieke unie. Al die opdrachten zijn overwoekerd door een nooit eindigende reeks vergaderingen en toppen over Griekenland

Het veiligstellen van de economische toekomst van Europa vraagt in de eerste plaats een hernieuwd engagement voor de integratie: de bankunie vervolledigen, de begrotingsunie dichterbij brengen en vooruitgang boeken met de politieke unie. Al die opdrachten zijn overwoekerd door een nooit eindigende reeks vergaderingen en toppen over Griekenland. Tegelijk moeten op nationaal niveau economische hervormingen voor meer groei nieuw leven worden ingeblazen. Het zou de ECB ontlasten, want die moet nu te veel ambitieuze doelen nastreven die haar capaciteit te boven gaan om goede uitkomsten voor groei, tewerkstelling, inflatie en financiële stabiliteit af te leveren.

Dat men zich nu volledig richt op de Griekse stortbui is begrijpelijk. Maar de beleidsmakers mogen de andere twee stormen en hun mogelijke samensmelting tot een vernietigende moloch niet uit het oog verliezen. De Europese leiders moeten nu reageren om de risico’s tot een minimum te beperken of ze zullen snel merken dat hun schuilkelders niet bestand zijn tegen het extreme weer.

Lees verder

Gesponsorde inhoud