opinie

‘Fasten your seatbelts' voor wat komt

De globalisering stokt, terwijl de geopolitiek en de economie een neerwaartse fase van hun cyclus ingaan. In die perfecte storm wordt het de komende jaren ‘fasten seatbelts’ voor de politici, de markten en de kiezers.

Er leven minder mensen in armoede dan ooit. Mensen leven langer. Ze hebben meer onderwijs genoten en hebben een goede toegang tot technologie. Volgens veel objectieve maatstaven was het leven op deze planeet nooit beter. Maar het probleem is dat mensen dat zo niet aanvoelen. Als je kijkt wat aan de einder ligt, zijn daar goede redenen voor.

In een groot deel van de vorige eeuw heeft het vrije verkeer van mensen, goederen, ideeën en diensten over de grenzen heen tot schaalefficiënties en technologische vooruitgang geleid. Dat heeft het dagelijkse bestaan van miljarden mensen vooruitgeholpen. De meeste mensen die nu leven, hebben nooit een wereld gekend waarin globalisering geen synoniem was van ‘vooruitgang’.

We hebben niet meer op een echt geopolitiek hellend vlak gezeten sinds de Tweede Wereldoorlog.

Dat is niet langer het geval. De voorbije drie jaar van geopolitieke chaos en de opstoot van populisme hebben duidelijk gemaakt dat velen door de globalisering zijn achtergelaten. Tenminste, zo voelen ze het aan, en dat is van groot belang voor democratieën. Vooral de middenklasse en de arbeidersklasse van de ontwikkelde industrielanden hebben er last van. Zij zien de opkomst van een nieuwe globale middenklasse in Azië en Latijns-Amerika ten koste gaan van hun welzijn. Voor het eerst in bijna een eeuw begint de motor van de globalisering te sputteren.

Slechtste moment

Het zand kon op geen slechter moment in het raderwerk zijn geblazen. De groei van de wereldeconomie vertraagt en na bijna een decennium van ononderbroken economische expansie na de Grote Recessie lijkt die economie neerwaarts te gaan.

Op zich is dat niets om gealarmeerd over te zijn. De economie neigt naar zeven- tot achtjarige cycli van opwaartse en neerwaartse bewegingen, stijgend en dalend in relatief goed voorspelde patronen. Telkens als de wereld de voorbije eeuw in zwaar economisch vaarwater belandde, kreeg het momentum van de globalisering een tik. Ze veert dan typisch weer op, maar dit keer is er geen garantie dat ze dat opnieuw doet. En dat heeft veel te maken met het feit dat de neerwaartse trend in de economie dit keer gepaard gaat met twee nieuwe ontwikkelingen.

Dankzij onze welvaart en onze kennis moeten we niet alle hoop laten varen.

Ontwikkeling één: het gaat bergaf in de geopolitiek. Net als de economie evolueert de geopolitiek in cycli, zij het over veel langere periodes. Geopolitieke cycli duren gemiddeld zeventig tot tachtig jaar. Zit de wereldpolitiek in een opwaartse fase, dan zijn internationale instellingen en regeringen goed gecoördineerd en effectief, nemen internationale conflicten af en groeit de economische samenwerking. Bevindt de wereldpolitiek zich in een neerwaartse fase, dan gebeurt het tegenovergestelde.

We hebben niet meer op een echt geopolitiek hellend vlak gezeten sinds de Tweede Wereldoorlog. Dat helpt te verklaren waarom zo veel mensen zich vandaag onbehaaglijk voelen, al kunnen ze niet precies zeggen hoe dat komt.

De tweede nieuwe ontwikkeling is de klimaatverandering. Ze kondigt zich al decennia aan maar is pas zeer recentelijk echt op de politieke agenda komen te staan, nu extreme klimaattoestanden frequenter voorkomen en ernstiger worden. De kwestie is - zoals altijd tergend traag - van de marge naar het centrum van de politiek geduwd.

Net nu de opwarming van de aarde op het hoofdpodium staat als een existentieel probleem, zullen politici minder politieke bewegingsruimte en middelen hebben om zich ermee bezig te houden, want de globalisering stokt en zowel de economie als de geopolitiek gaat de neerwaartse fase van haar cyclus in.

Ongastvrij

De moderne wereld bevindt zich in een nooit geziene situatie: de globalisering, de geopolitiek en de economie gaan op hetzelfde moment de negatieve kant op. En alsof dat niet volstaat, wordt de natuurlijke omgeving van de aarde steeds ongastvrijer, wat ook weer doortastende acties van ’s werelds politici vergt.

Maar we moeten niet alle hoop laten varen. We kunnen soelaas vinden in het feit dat meer dan 75 jaar solide globalisering de wereld welvarender en beter geïnformeerd heeft gemaakt, en dat zal ongetwijfeld helpen om de crisissen die op ons afkomen aan te pakken. En we kunnen moed putten uit het feit dat de wereldpolitiek en de economie in cycli bewegen, en dus ooit weer opveren. Maar dat zal dus tijd vergen. Ondertussen zetten de politiek, de markten en de kiezers zich maar beter schrap voor enkele moeilijke jaren.

Lees verder

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n