opinie

Ga voor een consequent en rationeel terugkeerbeleid

Ex-voorzitter van het Grondwettelijk Hof en voorzitter van de Commissie Terugkeerbeleid

Mistoestanden met mensen zonder verblijfsrecht laten voortwoekeren is allesbehalve humaan. Het beleid moet duidelijk maken dat op onregelmatige wijze naar Europa komen niet loont.

Zoals het Marrakeshpact benadrukt, is migratie die op een veilige, ordelijke en reguliere wijze verloopt verrijkend, zowel voor de landen van ontvangst als voor de migranten zelf. Het verslag van de Commissie Terugkeerbeleid gaat over de terugkeer van vreemdelingen die meestal niet op die wijze gekomen zijn. Die vreemdelingen hebben geen recht op verblijf omdat het niet (of niet meer) regelmatig is. Het is strijdig met de wet en brengt ook andere - vooral fiscale en sociale - inbreuken met zich mee. Het bestrijden ervan is een onontbeerlijk element van een verantwoord migratiebeleid.

Marc Bossuyt. ©Photo News

Volgens het Migratiepact moet het smokkelen van migranten en mensenhandel worden voorkomen, bestreden en uitgeroeid. De terugkeer en duurzame reïntegratie van migranten moet worden vergemakkelijkt. Er mag een onderscheid worden gemaakt tussen reguliere en irreguliere migratiestatus. Staten hebben de verplichting hun eigen onderdanen terug te nemen. De te verwijderen personen zijn wettelijk verplicht het grondgebied te verlaten. Uiteraard verdient het de voorkeur dat ze dat uit eigen beweging doen. Desnoods dient het dwangmatig te gebeuren. Dat impliceert niet dat daarbij altijd fysiek geweld moet worden gebruikt

EU-verplichting

De verwijdering en de terugkeer worden opgelegd door de EU-Terugkeerrichtlijn van 2008. Het Europees Hof zegt dat de lidstaten een ‘doeltreffend’ verwijderingsbeleid moeten voeren. Toen ik van 1987 tot 1997 commissaris-generaal voor de vluchtelingen en de staatlozen was, heb ik vaak gezegd dat het geen zin heeft dat er procedures zijn om uit te maken wie in ons land mag blijven en wie niet als wie niet mag blijven, toch blijft.

Niet alleen de positieve, maar ook de negatieve beslissingen moeten worden uitgevoerd.

Die procedures bieden ook steeds grotere waarborgen: verhoren door de diensten van een onafhankelijke commissaris-generaal, kosteloze juridische bijstand, veelvuldige beroepsmogelijkheden bij gespecialiseerde rechters enzovoort. De categorie van begunstigde personen werd verruimd door subsidiaire bescherming, een ruimere interpretatie van de vervolgingsgronden en extraterritoriale werking van artikel 3 (het folterverbod) van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens.

Niet alleen de positieve, maar ook de negatieve beslissingen moeten worden uitgevoerd. Van de overheid kan niet worden geëist dat ze ook moet instaan voor wie niet voor bescherming in aanmerking komt. Het niet-uitvoeren van de negatieve beslissingen trekt personen aan om naar ons land te komen. Het ondergraaft ook het draagvlak voor de opvang van de mensen die wel internationale bescherming verkrijgen.

Velen komen na het betalen van grote sommen geld aan mensensmokkelaars. Die mensen zijn niet de meest hulpbehoevenden.

Als geweten is dat wie niet vrijwillig terugkeert gedwongen zal terugkeren, geven ook de betrokkenen de voorkeur aan vertrek zonder dwang. Hoe groter de kans op gedwongen verwijdering, hoe meer vrijwillige terugkeer. Velen komen na het betalen van belangrijke sommen geld aan mensensmokkelaars. Die mensen zijn niet de meest hulpbehoevenden. Het effectief beschermen van onze buitengrenzen is bijzonder moeilijk. De daadwerkelijke verwijdering van wie geen bescherming behoeft, is het meest efficiënte middel om mensenhandel en mensensmokkel te bestrijden.

Gedwongen verwijdering is niet mogelijk zonder voorafgaande vasthouding. Dat is geen sanctie, maar een onontbeerlijk middel voor gedwongen verwijdering. Die vasthouding moet zo kort mogelijk zijn. Kortere termijnen maken meer verwijderingen mogelijk. Het beperkt de rechten van de betrokkenen ook minder. Voortdurend procedures opstarten om verwijderingen te dwarsbomen, moeten we voorkomen. Verwijdering vereist de medewerking van de landen van herkomst. Zelfs met terugnameovereenkomsten verloopt de uitvoering nog vaak moeizaam.

Door de moeilijkheid om buitenlandse hinderpalen weg te nemen moeten de binnenlandse obstakels maximaal worden afgebouwd. Door de hoge mate waarin een gevolg gegeven werd aan de aanbevelingen van de Commissie-Vermeersch (die opgericht werd na de dood van de Nigeriaanse Semira Adamu bij haar gedwongen uitwijzing in 1998) is het humane karakter van het gevoerde terugkeerbeleid gewaarborgd. In België is dat beleid verregaand uitgewerkt, en het gaat gepaard met veel waarborgen.

Wie onregelmatig op het grondgebied verblijft, staat bloot aan uitbuiting. Het dulden van onregelmatig verblijf spoort vreemdelingen ertoe aan levensbedreigende risico’s te lopen voor henzelf en voor hun kinderen.

Wie onregelmatig op het grondgebied verblijft, staat bloot aan uitbuiting. Het dulden van onregelmatig verblijf spoort vreemdelingen ertoe aan om levensbedreigende risico’s te nemen voor henzelf en voor hun kinderen. Het dulden van onregelmatig verblijf geeft geen blijk van menselijkheid. Mistoestanden laten voortwoekeren is allesbehalve humaan. Het beleid moet duidelijk maken dat op onregelmatige wijze naar Europa komen uiteindelijk niet loont.

Zoals blijkt uit rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens kan het dulden van onregelmatig verblijf aan de ontvangststaat verplichtingen opleggen. Hoewel de betrokken op eigen kracht gekomen zijn, moet de terugkeer door het ontvangstland uitgevoerd worden.

Het eindverslag van de Commissie Terugkeerbeleid maakt een inventaris van de vele hinderpalen die een terugkeerbeleid bemoeilijken. Het reikt ook pistes aan om die hinderpalen zoveel mogelijk weg te nemen. Het is belangrijk dat correcte informatie wordt verstrekt over de wijze waarop het terugkeerbeleid wordt gevoerd. Het eindverslag beoogt daarom meer transparantie over die hinderpalen en over de maatregelen die het beleid zowel humaner als effectiever en efficiënter kunnen laten verlopen.

Dit is een ingekorte versie van een deel van het Eindverslag van de Commissie Terugkeerbeleid.

Marc Bossuyt
Ex-voorzitter van het Grondwettelijk Hof en voorzitter van de Commissie Terugkeerbeleid, de commissie die het Belgische beleid rond gedwongen terugkeer van mensen zonder verblijfsrecht evalueert.

Lees verder

Gesponsorde inhoud