opinie

Geef kandidaat-lidstaten een duidelijke kalender

Hoofddocent Europese en vergelijkende politiek, KU Leuven

De EU moet de moed hebben Oekraïne officieel te erkennen als kandidaat-lidstaat. Het lidmaatschap kan finaal alleen gerealiseerd worden als niet wordt afgedaan aan de strenge toetredingsvoorwaarden en als er een duidelijke kalender is.

Voor velen is het einde van de examenperiode in zicht. Tot dan bewijzen leerlingen, scholieren en studenten dat ze – niet ondanks maar dankzij de tijdsdruk – tot veel in staat zijn. Wie nu nog uitstelgedrag vertoont, valt mogelijk door de mand en moet rekenen op een herkansing. Deadlines worden weliswaar alom verfoeid, maar iedereen geeft toe dat ze aanzetten tot werken. Ze 'werken', ook in het professionele leven.

De essentie

  • De auteur: Steven Van Hecke is hoofddocent Europese en vergelijkende politiek (KU Leuven).
  • De kwestie: Kan Oekraïne kandidaat-EU-lidstaat worden?
  • Het voorstel: De EU moet een kandidatuur mogelijk maken, maar ook een duidelijk eisenpakket en een duidelijke kalender afspreken

Hoe anders zou het zijn mochten leerkrachten, docenten en professoren opdrachten en taken opleggen zonder tijdslimiet. Of stel dat ze de datum van het examen niet bekendmaken, laat staan een timing geven voor de diploma-uitreiking. De meesten zouden protesteren, terecht overigens, en simpelweg nooit beginnen te studeren. Zelfs diegenen met de sterkste intrinsieke motivatie – ‘ik studeer niet om een diploma te halen, maar om bij te leren’ – haken wellicht na verloop van tijd af.

Toch is dat de manier waarop de EU haar kandidaat-lidstaten behandelt. Landen die tot de club van de Unie willen behoren, worden met behoorlijk wat huiswerk naar huis gestuurd, maar niemand in Brussel laat zich vastpinnen op een datum. Resultaat: het aanvankelijke enthousiasme waarmee noodzakelijke hervormingen worden aangepakt, zakt weg. De publieke opinie raakt het beu offers te brengen voor iets dat misschien ergens in een verre toekomst realiteit zal worden. Politici die het goed voor hebben en hun land willen klaarstomen voor EU-lidmaatschap raken ontmoedigd.

In de plaats komen machtshebbers die getraind zijn om lippendienst te bewijzen aan Brussel, maar die in de praktijk niet bekommerd zijn om de lange termijn van hun land. Waarom zouden ze ook? Verkiezingen win je niet door pijnlijke veranderingen door te voeren zonder dat er een concreet vooruitzicht op betere tijden is. Intussen blijven jonge, beloftevolle krachten niet eeuwig wachten. Ze trekken weg, naar de Unie. Op die manier organiseert de EU zelf een braindrain in haar toekomstige lidstaten.

Wie vandaag in West-Europa electoraal wil afgestraft worden, stelt gewoon voor om de kandidaat-lidstaten uit de Westelijke Balkan snel een toegangsticket voor de EU te verkopen.

Uiteraard zijn er veel redenen waarom de EU-lidstaten aarzelen. Hun eigen publieke opinies hebben de opeenvolgende uitbreidingsrondes nog niet volledig verteerd. Dat sommige van de nieuwe lidstaten interne problemen veroorzaken, helpt geenszins. Wie in West-Europa electoraal afgestraft wil worden, stelt gewoon voor de kandidaat-lidstaten uit de Westelijke Balkan snel een toegangsticket voor de EU te verkopen. Maar de prijs voor die enlargement fatigue wordt in de eerste plaats betaald door de kandidaat-lidstaten.

Oekraïne, Moldavië en Georgië

Daar hebben Oekraïne, Moldavië en Georgië zich begin maart bij aangesloten. Zeker voor de officiële aanvraag door Kiev bestaat door de oorlog met Rusland veel sympathie. In Centraal- en Oost-Europa wordt de kandidatuur zelfs krachtig gesteund. In West-Europa is het uitkijken naar welke staatshoofden en regeringsleiders op de Europese top van eind volgende week hun nek uitsteken.

De Oekraïners zijn er niet gerust op en zijn volop in de weer met een charmeoffensief. Niet zonder effect, want tijdens hun bezoek aan Kiev hebben de Franse president Emmanuel Macron, de Duitse kanselier Olaf Scholz en de Italiaanse premier Mario Draghi zich in klare taal achter de kandidatuur van Oekraïne geschaard.

Voor alle duidelijkheid: het gaat niet om EU-lidmaatschap. Dat kan voor een land als Oekraïne zeker nog een tot twee decennia duren. De Europese Commissie moet een voorstel doen aan de lidstaten over de vraag of de drie landen officieel kandidaat-lidstaat mogen worden: of ze buiten moeten blijven wachten of toch al in het klaslokaal mogen plaatsnemen in afwachting van het takenpakket dat ze op hun lessenaar zullen krijgen.

Als de EU haar lesje geleerd heeft, dan combineert ze voor haar kandidaat-lidstaten dus strenge toetredingsvoorwaarden met een realistische maar duidelijke kalender.

Op korte termijn verandert het statuut van kandidaat-lidstaat niets aan de feiten. Het is een louter politiek symbolische daad. Maar daarom niet zonder belang. Het zou een krachtig signaal zijn dat Oekraïne uiteindelijk een toekomst in de EU heeft. En als het waar is dat de Oekraïense soldaten ook voor ons en onze waarden – democratie, rechtstaat en mensenrechten – vechten, moet het de kans grijpen dat in eigen land waar te maken. Zo niet kan van EU-lidmaatschap geen sprake zijn.

Als de EU haar lesje geleerd heeft, dan combineert ze voor haar kandidaat-lidstaten dus strenge toetredingsvoorwaarden met een realistische maar duidelijke kalender. Het alternatief is in de betrokken landen op de lange duur politici aan de macht brengen die kapitaliseren op de ontgoocheling van de bevolking. Een beetje zoals het moeras waarin de Westelijke Balkan verzeild is geraakt.

Daar heeft de EU zelf geen belang bij. De Unie moet over haar eigen schaduw durven te springen en tonen dat ze de moed heeft voor de publieke opinie moeilijke beslissingen te nemen. In de wetenschap dat de EU daar nooit volledig klaar voor zal zijn, maar altijd bereid moet blijven van de hoop van haar kandidaat-leden een succes te maken.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud