opinie

Gele hesjes en klimaatbetogers zijn beide slachtoffers van verandering

Koen De Leus

De eis van de gele hesjes om de dieselheffing af te schaffen staat diametraal tegenover de oproep tot actie van manifestanten tegen de klimaatopwarming. Verandering ligt wel aan de basis van beide protestacties. Politici moeten maatregelen nemen om die veranderingen te begeleiden.

De opwarming van de aarde vereist dat we onze gewoontes radicaal aanpassen. Om het doel van een maximale temperatuurstijging van 2 graden te halen moeten de ambities van de landen maal drie, stelt het recentste klimaatrapport van de Verenigde Naties. Dat zal geld en inspanningen kosten.

©rv doc

Geld valt er bij ons niet meer te rapen, zeggen de gele hesjes. Zij zijn het slachtoffer van de technologische veranderingen en de-industrialisatie. Die evoluties hebben hen de voorbije decennia hard getroffen. In tegenstelling tot hun ouders zagen zij welvaart niet de hoogte ingaan. ‘Veertig jaar ongenoegen is de voorbije weken naar boven gekomen’, zei de Franse president Macron onlangs. Nieuwe taksen, zelfs om de klimaatwijziging te stoppen, kunnen er niet meer bij.-

De veranderingen overspoelen ons en zullen niet stoppen. Tegenover de tientallen miljoenen westerlingen die getroffen werden door de technologische revolutie staan honderden miljoenen mensen in de groeilanden die erdoor uit de armoede zijn gehaald. Alleen al in China daalde het percentage mensen dat het met minder dan 1,9 dollar per dag moet stellen van 88% van de bevolking in 1981 naar 1,85% vandaag.

Te hoge belastingen, een terechte aanklacht van de hesjes, kunnen naar omlaag als iedereen zijn duit in het zakje doet

De digitale revolutie biedt deze mensen ongekende mogelijkheden. Bijna 600 miljoen Chinezen betalen vandaag met smartphone. Via betalingsplatforms hebben ze nu voor het eerst toegang tot basisbankdiensten. Door geld te lenen kunnen ze een eigen activiteit opstarten. In Kenia zorgt de op mobiele telefonie gebaseerde bankdienst M-Pesa voor eenzelfde evolutie. Die potentiële weg uit de armoede wakkert de digitale revolutie nog verder aan. Digitale concurrentie is niet langer lokaal maar globaal.

Monopolies

Hoe als maatschappij omgaan met die niet aflatende golven van veranderingen? Politici moeten begeleidende maatregelen nemen om de negatieve effecten af te zwakken. De woede van de gele hesjes, van wie velen afkomstig zijn uit de meer rurale gebieden van Frankrijk en België, verschilt niet fundamenteel van mensen van de Amerikaanse ‘rust belts’. Zij zijn het slachtoffer van de globalisering en werden de voorbije decennia genegeerd.

Netwerkeffecten werken monopolies en de creatie van ‘superstars’ in de hand. Een aangepast mededingingsbeleid dringt zich op

Vandaag moeten overheden de aandacht richten op monopolieposities en het ontstaan van een economie van winnaars. De belangrijkste oorzaak van de toenemende inkomensongelijkheid is meer het oplopend inkomensverschil tussen de bedrijven dan binnen de bedrijven zelf. De mensen die het geluk, maar vaak ook het talent, hebben te werken in de ‘superstar’-bedrijven, de beste ondernemingen in hun sector, zagen hun lonen veel harder stijgen dan werknemers die dat geluk niet hebben. Netwerkeffecten werken monopolies en de creatie van ‘superstars’ in de hand. Een aangepast mededingingsbeleid dringt zich op.

Bedrijfsleiders moeten zich aanpassen aan de snel wijzigende omgeving. Elke sector wordt getroffen of zal getroffen worden. Die noodzakelijke aanpassing gaat soms gepaard met pijnlijke hervormingen. Maar beter verdergaan in een afgeslankte versie, dan bol van het vet van de kaart te worden gevaagd. Herscholing in combinatie met een overheid die financieel tussenkomt tijdens zo’n overgangsperiode, moet aanpassing voor iedereen mogelijk maken. Bedrijven kunnen niet levenslang een job garanderen. Wel  moeten ze streven naar levenslange inzetbaarheid voor hun werknemers. Levenslang leren tijdens de job moet ontwikkeld worden.

Taksen

Te hoge belastingen, een terechte aanklacht van de hesjes, kunnen naar omlaag als iedereen zijn duit in het zakje doet. De overheid moet net zoals de bedrijven ontvetten. Met 4 ambtenaren per 100 inwoners in België en 3,6 in Frankrijk, tegenover 3,2 in Duitsland, 2,9 in Nederland en 3,4 als Europees gemiddelde, is er 15% ruimte om te ontvetten. Royale ambtenarenpensioenen zijn mensen met een minimumpensioen een doorn in het oog. En in een geglobaliseerde wereld ons in het buitenland gaan promoten als Vlaanderen, Wallonië of Brussel is geldverspilling, zeker met een topmerk als België achter de hand.

Royale ambtenarenpensioenen zijn mensen met een minimumpensioen een doorn in het oog

Bij het introduceren van nieuwe taksen om de klimaatopwarming te stoppen moeten formules gezocht worden waar iedereen van goede wil zich kan achter scharen. Een voorbeeld is een CO2-taks-en-dividend. De taks wordt rechtstreeks geheven bij de enkele importeurs van fossiele brandstoffen. De geïnde taksen worden periodiek als dividend naar elke inwoner (en een half dividend per kind), teruggestort.

Gezinnen die minder CO2 verbruiken zullen zo meer inkomen krijgen dan de betaalde meerprijs door de taks. Maar de teruggave van 2.000 euro aan een gezin met een netto-inkomen van 20.000 euro is een relatief groter voordeel dan hetzelfde dividend voor een gezin met een inkomen van 60.000 euro. Enkel zo krijgen we iedereen mee. Want hoe hard we ook protesteren, er is geen ontkomen aan de veranderingen.

Lees verder

Tijd Connect