opinie

'Geopolitieke' Europese Commissie neemt valse start

Voorzitter Ursula von der Leyen heeft grote ambities met haar nieuwe Europese Commissie. Die zou ‘geopolitiek’ worden, de plaats van Europa in de wereld benadrukken dus. Maar ze heeft haar start gemist.

De Europese Commissie heeft nog geen ‘college’. Dat moet eerst worden goedgekeurd door het Europees Parlement en dat proces heeft vertraging opgelopen. Een geopolitieke Commissie vergt eensgezindheid, want alle Europese geopolitieke beslissingen vereisen nog unanimiteit. Dat blijft moeilijk. De Europese geopolitieke bevoegdheden zijn ook beperkt. Von der Leyen koestert dus een moeilijke ambitie.

©Dieter Telemans

De geopolitieke Commissie zou nu op 1 december van start gaan, en niet op 1 november, zoals eerst gepland. Drie nieuwe kandidaat-commissarissen, plus de Britse, moeten nog worden gescreend. Pas dan kan het parlement over het Commissiecollege stemmen, met een voorlopig onzekere uitslag. Misschien zal von der Leyen om zeker te zijn van haar zaak nog enkele toegevingen moeten doen.

Voor Europa is meer geopolitiek een must, maar misschien ook een vervlogen droom. Europa was de geopolitieke meester tot 1914 - in verspreide slagorde en met veel bloedvergieten - en nadien de grote verliezer. De Europese Unie heeft de jongste jaren wat vooruitgang geboekt, vooral op het terrein van haar kernbevoegdheden: handel, concurrentie en normen. Denk maar aan het handelsakkoord met Japan, de actie tegen de bigtechmonopolies en de gegevensbescherming (GDPR). Maar voor echte geopolitiek, dus ook ‘hard power’, is nog veel werk te doen en werden al veel kansen verkeken.

Veto

Neem Noord-Macedonië. Alles was klaar voor toetredingsonderhandelingen. Maar dan komt Frankrijk met een veto, terwijl net dat land zich bij monde van president Emmanuel Macron als een uitgesproken voorstander van meer geopolitiek heeft geprofileerd. De redenen voor het Franse veto zijn onduidelijk, maar als er één regio is in Europa’s achtertuin waar orde moet worden geschapen is het de westelijke Balkan, overigens de regio waar de Europese geopolitiek een eeuw geleden dramatisch eindigde. Eén lidstaat mag die toetreding niet tegenhouden.

Europa moet waarden als de democratie en de rechtsstaat verdedigen, maar die gaan erop achteruit in de Europese achtertuin. Twijfel en onduidelijkheid van de EU tegenover de Balkanlanden laat ze in de armen van Rusland of China lopen, die zeer actief zijn in de regio.

Voor Europa is meer geopolitiek een must, maar misschien ook een vervlogen droom.

Servië, dat toetredingsonderhandelingen met de EU begon, wordt steeds meer een autocratie, met beperking van de politieke vrijheden, willekeurige opsluitingen en mediacontrole. Het sloot onlangs een vrijhandelsakkoord met de Euraziatische Economische Unie. Die wordt geleid door Rusland. De Servische energiesector is al volledig in handen van het Russische Gazprom gevallen. Voor Rusland is dat een gedroomde gelegenheid om een land in het centrum van Europa te controleren en zo de EU te ondermijnen.

Dan is er nog Kosovo, dat zich in 2008 onafhankelijk verklaarde van Servië, maar nog niet door alle EU-lidstaten is erkend. Ook met Kosovo begon de EU onderhandelingen, maar een toetreding is afhankelijk van het bereiken van een verstandhouding met Servië. Dat wordt met de huidige ontwikkelingen niet gemakkelijker, of zal Rusland nooit toelaten. Josep Borrell, de nieuwe Europese vertegenwoordiger voor het buitenlands beleid, heeft al aangekondigd dat Kosovo zijn eerste trip wordt, ook al heeft Spanje dat land niet erkend. De EU moet duidelijkheid scheppen tegenover de hele regio. Die wacht daar al lang op.

Posities verdedigen

Geopolitiek werken veronderstelt dat je geografische posities kan verdedigen. De EU heeft vooruitgang geboekt met het oprichten van een Europees defensiefonds. Dat krijgt in het volgende meerjarenplan een budget van 13 miljard euro, een primeur. Von der Leyen richt in de nieuwe Commissie een directoraat-generaal (DG) Defensie-industrie en Ruimtevaart op dat dat budget moet besteden. Dat DG moet ook een echte interne markt opzetten voor militaire aanbestedingen door de lidstaten. Nu bestaat die amper.

Een Europese defensie is dringend, nu de toekomst van de NAVO onzeker is en de bedreigingen voor Europa groeien.

Meer coördinatie voor een jaarbudget van 1,3 procent van het bruto binnenlands product, meer dan 140 miljard euro, is een eerste stap naar een Europese defensie. Het kan ertoe leiden dat de legers van de lidstaten zich gelijkaardig militair materieel, infrastructuur en zelfs uniformen aanschaffen.

De start van een Europese defensie is dringend, nu de toekomst van de NAVO onzeker is en de bedreigingen voor Europa groeien. De VS vragen al sedert het einde van de regering-Bush meer Europese verantwoordelijkheid, Donald Trump zegt het alleen harder. En met de aankoop van Russische raketten en de inval in Syrië wordt het Turkse engagement aan de zuid-oostkant almaar onduidelijker.

30 jaar na de val van de Muur zit Europa in een nieuwe fase. De vreugde van weleer heeft plaatsgemaakt voor veel onzekerheden. Rusland is terug, de VS weg, de NAVO misschien voorbij. Een geopolitieke Commissie is in die context een lovenswaardige ambitie, maar vraagt consistentie in de uitvoering, geen loze beloftes. Het is belangrijk dat de EU snel duidelijkheid schept. Voor de westelijke Balkan, maar ook over een Europese defensie.

Lees verder

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n