opinie

Gerechtelijke molen kan sneller draaien

Advocaat ondernemingsrecht

De rechtspraak kan een pak efficiënter en procedurele quick wins kunnen daarbij helpen. Hoe sneller en beter justitie werkt, hoe meer mensen er een beroep op doen.

Nadat vorige week de jury werd samengesteld, begint maandag het assisenproces over de terreuraanslagen in Brussel en Zaventem van 22 maart 2016, nadat het eerder was uitgesteld. Het proces begint bijna zeven jaar na de feiten en dat is helaas geen uitzondering. Na 20 jaar is het doek gevallen over het proces over fraude bij het spraaktechnologiebedrijf Lernout & Hauspie. Bij het hof van beroep in Brussel gaat het ondertussen zo traag dat uitspraken worden verwacht in 2032.

Ja, modernisering doorvoeren is lastig bij justitie. Maar lijdzaam toekijken terwijl de oplossingen binnen handbereik liggen, is nog veel lastiger.

Waarom duren gerechtelijke procedures bij ons vaak zo lang? Dat komt vooral door de verouderde procedureregels. Het goede nieuws is dat die snel, eenvoudig en gratis kunnen worden aangepast.

Te lange procedures zijn een stille moordenaar voor onze samenleving, want ze veroorzaken rechtsonzekerheid. Blijvende discussies blokkeren vermogens en ondernemingen. En als valsspelers niet op tijd worden aangepakt, is van eerlijke concurrentie geen sprake. Neem deze remmen weg, en veel meer wordt mogelijk. Dat kan met procedurele quick wins.

De essentie

  • De auteur
  • Simon Deryckere is advocaat ondernemingsrecht en auteur van het boek 'Justice in time' (2020).
  • De kwestie
  • Bijna zeven jaar na de feiten begint het assisenproces over de terreuraanslagen van 22 maart 2016.
  • Het voorstel
  • De traagheid is geen alleenstaand geval. Sleutelen aan verouderde regels kan gerechtelijke procedures versnellen.

Het meest in het oog springen de zogenaamde megaprocessen, zoals de terreurzaak. Die verzanden vaak in nodeloze complexiteit. Zo worden op het assisenproces maar liefst 30.000 rechtsvragen voorgelegd aan de jury. Dat kan niet werken. Eenvoud siert, ook in procesvoering.

Veel kan worden opgelost door alle burgerlijke partijen (ongeveer 1.000 in het terreurproces) samen te brengen in een groepsvordering. Die mogelijkheid bestaat al in ons recht, maar het toepassingsgebied is beperkt tot consumentengeschillen. Met een pennentrek van de wetgever kan dat worden uitgebreid naar misdrijven. Of willen we alleen efficiënte procesvoering voor kopers van plastic speelgoed en niet voor slachtoffers van terrorisme?

Breivik

Het kan anders. In Noorwegen werd de zaak-Anders Breivik met 77 dodelijke slachtoffers afgehandeld binnen het jaar na de feiten, met alle respect voor de rechten van de verdediging. Wij moeten bijna zeven jaar na datum nog beginnen.

In die context was het uitstel van het terreurproces met een paar weken voor de afbraak van de zogenaamde glazen kooien maar een achterhoedegevecht. Toch had ook dat ons bespaard kunnen blijven met een kleine procedurele ingreep: een verplichte preliminaire zitting.

Niet alleen in megaprocessen zijn versnellingen mogelijk, maar ook in standaardzaken. Werkt een hoger beroep bijvoorbeeld schorsend of niet? Een kleine bepaling maakt een wereld van verschil. Als het niet schorsend is, kan het vonnis meteen worden uitgevoerd lopende een eventueel beroep. Zo kan de zaak niet meer nodeloos op de lange baan worden geschoven.

Slachtoffers

In 2015 werd het goede principe ingevoerd dat in burgerlijke zaken vonnissen meteen uitvoerbaar zijn. In strafzaken is dat nog niet het geval, wat niet logisch is, want slachtoffers van misdrijven zijn slechter af dan partijen bij een gewoon geschil.

In 2015 werd het goede principe ingevoerd dat in burgerlijke zaken vonnissen meteen uitvoerbaar zijn. In strafzaken is dat nog niet het geval. Dit mist logica.

En wat houdt ons tegen om de financiële straffen onmiddellijk uit te voeren bij ernstige criminele feiten zoals drugs dealen? Dat kan met de aanpassing van twee artikelen. Een onmiddellijke uitvoering is een minimum bij deze illegale miljardenbusiness. En het ontbreekt ook niet aan momentum nu de minister van Justitie met zijn gezin moest onderduiken in een safehouse.

Ook in burgerlijke zaken is traagheid geen deugd. Zo zijn erfenisbetwistingen een notoir slechte leerling. Aanslepende discussies over nalatenschappen leiden tot familiale drama’s en veel familiale ondernemingen gaan eraan ten onder. In 2011 kwam er een constructieve wet met termijnen voor partijen, hun advocaten en de notaris. Voor partijen en hun advocaten bestaan sancties als de termijnen niet worden gerespecteerd, maar voor notarissen (nog?) niet. Zo ontbreekt de stok achter de deur.

Scalpel

Voor elk type procedure liggen de snelle oplossingen voor het rapen. Het komt er alleen op aan het scalpel te hanteren, want elke procedure heeft haar eigenheden. Ja, modernisering doorvoeren is lastig bij justitie. Maar lijdzaam toekijken terwijl de oplossingen binnen handbereik liggen, is nog veel lastiger.

En de advocaten dan? Ook wij hebben alleen maar te winnen bij efficiëntere procedures. Veel mensen zetten de stap naar justitie niet door de lange duur. Een geval van availability bias: we staren ons blind op de zaken die er vandaag zijn, maar verkijken ons op de zaken die er (nog) niet zijn. Hoe sneller en beter justitie werkt, hoe meer mensen er een beroep op zullen doen.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud