opinie

Globaliseert de volkswoede de democratie weg?

Als in 2019 iets de wereld verenigt, dan is het wel de woede die zich tegen regeringen keert. Dat moet zowel die regeringen als het volk dat ertegen fulmineert, zorgen baren.

De wereld is niet rechtvaardig, maar nieuw is dat niet. Wel nieuw is de snelheid en de intensiteit waarmee de volkswoede over die onrechtvaardigheid ontaardt in niet-aflatend politiek protest. De voorbije maanden heeft dat protest rijke en arme landen, sterke democratieën en sterke repressieve regimes in zijn greep.

©Stephen Voss/ID photo agency

De kern van die woede is de wijdverspreide perceptie dat beleidsmakers niet de belangen van de bevolking maar die van de elites voor ogen hebben. Er zijn geregeld betogingen en opstanden in ontwikkelingslanden, en terecht. De bevolking lijdt er acuut onder het gebrek aan basisvoorzieningen, en door het ontbreken van ontwikkelde politieke instellingen bewerkstelligen niet-traditionele spelers - en zeer zeker betogers - politieke verandering.

Egypte kende de voorbije weken de grootste betogingen sinds de Arabische Lente. Beschuldigingen van corruptie door president Abdel Fattah el-Sisi en het leger staken de lont in het kruitvat. Economische hervormingen die leiden tot lagere subsidies en hogere belastingen voor de armen wakkerden het vuur verder aan.

In Libanon begon het oproer na een ‘WhatsApptax’ op online communicatie, en de protesten deinden snel uit in de vorm van bredere economische en sociale bekommernissen. Uiteindelijk moest premier Saad Hariri ontslag nemen.

Het stemhokje werkt almaar minder goed als politieke uitlaatklep.

De Iraakse premier Adel Abdul Mahdi verging het niet veel beter. Die mag opstappen zodra de politiek het eens wordt over wie hem vervangt. Irak zit in de wurggreep van een uitgeputte bevolking, door hoge werkloosheid en belabberde basisvoorzieningen.

In Ecuador leidde de beslissing van president Lenin Moreno om brandstofsubsidies te schrappen tot wekenlang tumult over een hele reeks sociale kwesties. Uiteindelijk moest Moreno zijn beslissing terugschroeven. Een overwinning voor de betogers, maar een verlies voor de begrotingsdiscipline.

Rijke landen

Historisch waren protesten altijd al minder effectief in rijke landen, omdat de politiek er meer vervlochten is en de kans groot is dat ze al gekaapt is door belangengroepen. Bovendien hebben rijkere bevolkingen de luxe om te wachten op de volgende verkiezingen om hun politieke ontevredenheid te uiten. Het stemhokje werkt echter almaar minder goed als politieke uitlaatklep.

Toen de Chileense president Sebastian Pinera de prijs van een metroticket met 3 procent verhoogde, kwam er snel protest in een van de rijkste en stabielste landen van Latijns-Amerika. Mensen kwamen op straat tegen de lage pensioenen en de hoge kosten van basisdiensten als energie en gezondheidszorg. De volkswoede nam nog toe toen het leger werd ingezet - in een land met een geschiedenis van militaire dictatuur.

De vraag is het beantwoorden waard, maar het is nog te vroeg om te weten of de beste dagen van de democratie voorbij zijn. De globalisering heeft te veel successen geboekt om ze zomaar af te schrijven.

Bijna een jaar geleden legden de gele hesjes Parijs bijna lam, en hoewel de beweging nu zowat verdampt is, riskeren een nakende pensioenhervorming en het verjaardagseffect de beweging weer tot leven te wekken.

In Spanje was er massaal protest in de straten van Barcelona toen het Hooggerechtshof de Catalaanse leiders van het onafhankelijkheidsreferendum van 1 oktober 2017 zware celstraffen oplegde. Dat compliceerde de parlementsverkiezingen van afgelopen weekend, waarvan de uitslag de politieke versplintering in Spanje weerspiegelt.

Aan de andere kant van de wereld, in Hongkong, zijn de betogingen hun 23ste week ingegaan. Een van de belangrijkste economische machtscentra staat in rep en roer. Maar van alle protesten die nu wereldwijd aan de gang zijn, is het protest in Hongkong het minst bedreigend voor de regering (weze het indirect) in Peking. China heeft de luxe om gewoon te wachten tot de betogers moe worden.

Democratie

De vele protesten roepen de belangrijke vraag op of de democratie nog de beste regeringsvorm is in deze tijden van woede en frustratie in de politiek. De democratie floreerde de voorbije decennia, naarmate almaar meer mensen begonnen bij te dragen tot de economische productiviteit - een van de belangrijkste bijproducten van de globalisering - van hun land. Dat maakte het hen makkelijker om meer zeg in de politiek te krijgen. Maar de globalisering is op haar retour en de technologie verdringt de arbeid, en zal dat nog jaren doen.

De vraag is het beantwoorden waard, maar het is nog te vroeg om te weten of de beste dagen van de democratie voorbij zijn. De globalisering heeft te veel successen geboekt om ze zomaar af te schrijven. Maar de genoemde structurele problemen gaan gepaard met een vertragende wereldeconomie, wat het voor regeringen nog moeilijker maakt aan de gerechtvaardigde eisen van hun bevolking te voldoen.

Lees verder

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n