opinie

Graag een genuanceerd debat over stemcomputers

Bart Preneel

Stemcomputers besparen ons een tijdrovende, manuele (en onderbetaalde) telprocedure en werken sneller en correcter.

Sinds 1990 hebben heel wat landen stemcomputers ingevoerd, met wisselend succes. De voorbije jaren leren ons dat een mix van technologie en democratie zeer explosief kan zijn. In sommige landen werden ernstige fouten ontdekt in de veiligheid en de geheimhouding. Het controleren van de software en hardware bleek moeilijker dan verwacht. Daarnaast ondermijnt het groeiend aantal cyberaanvallen ons vertrouwen in de technologie. Sommige landen keerden daarom terug naar potlood en papier. Ook een aantal Belgische academici pleiten daarvoor.

Bart Preneel, gewoon hoogleraar informatiebeveiliging, KU Leuven.

Collega Bart Maddens wijst in zijn opiniestuk in De Tijd van 28 augustus op een aantal problemen met de oude stemcomputers van begin jaren 1990 die in 2014 nog werden gebruikt in het Brussels en Waals Gewest. Laten we duidelijk zijn: een rapport van experten uit 2007 had erop gewezen dat het zeer onverstandig zou zijn die machines nog te gebruiken. Sinds 2012 gebruiken we in Vlaanderen stemcomputers van de tweede generatie. Daarbij stemt de kiezer op een aanraakscherm, maar wordt de stem op papier afgedrukt, samen met een QR-code. Daardoor kan de kiezer zijn stem altijd zelf controleren en kan toch snel geteld worden door de QR-code te scannen. Je kan achteraf nagaan of de stemcomputers correct gewerkt hebben. Bij technische problemen bij het tellen kan je altijd op de papieren stemmen terugvallen.

Bug

Is het systeem perfect? Zeker niet. In 2012 werd de software niet grondig genoeg getest. Kiezers die iets te lang op de partijnaam drukten, konden ongewild ook een voorkeurstem uitbrengen voor de kandidaat met dezelfde plaats op het scherm. Zo'n bug in de software kan niet. In 2014 waren er geen technische problemen met het nieuwe systeem. Is het incident van 2012 een reden om het kind met het badwater weg te gooien of zijn er fundamentele problemen?

Een aantal juristen en politicologen wijst erop dat stemcomputers onaanvaardbaar zijn omdat enkel experts ze kunnen controleren. De burger kan zelf het correct verloop van de verkiezingen niet verifiëren, wat bij papier wel mogelijk is. Dat argument werd ook gebruikt door het grondwettelijk hof in Duitsland om stemcomputers te verwerpen. Helaas zijn er ook heel wat problemen met stemmen op papier. Je kan valse formulieren toevoegen en kiezers verplichten te stemmen onder dwang (door hun een vooraf ingevulde stembrief te geven en te eisen dat ze met een blanco stembrief naar buiten komen). Tijdens het tellen kan je stembiljetten doen verdwijnen, ongeldig maken of voorkeurstemmen toevoegen. Uit goede bron weten we dat dat niet alleen theoretische beschouwingen zijn. Bij de tweede generatie stemcomputers is fraude veel moeilijker omdat je op twee onafhankelijke manieren kan tellen. Een ernstig debat moet ook dat aspect in rekening brengen.

Breder debat

Bij de tweede generatie stemcomputers is fraude veel moeilijker omdat je op twee onafhankelijke manieren kan tellen.

Naast technologie gaan verkiezingen vooral over procedures. Omdat de overheid niet over voldoende expertise beschikt, wordt ze afhankelijker van de private sector. Hoe wordt de software geverifieerd? Waarom wordt de broncode niet voor de verkiezingen beschikbaar gesteld voor een evaluatie door de universiteiten? Voor hoeveel stembiljetten vergelijk je de QR-code met de afgedrukte stem? Waarom is beslist om de vercijferde QR-code in het origineel ontwerp te vervangen door een QR-code die iedereen kan lezen? Die vragen verdienen een breder debat.

Maar zelfs als je met potlood en papier stemt, worden computers gebruikt. Kieslijsten worden niet meer op papier gemaakt maar via computers beheerd. Lijsten van kandidaten worden digitaal verwerkt. De methode D’Hondt en de apparentering worden niet met de hand uitgerekend. Een digitale overheid moet voldoende investeren in expertise en in transparante processen. Op die manier vermijd je dat een kleine groep experts beslissingen neemt met een grote maatschappelijke impact, ook over het weggooien van stemcomputers.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content