opinie

Grote stappen gezet in het klimaatbeleid

Voormalig directeur-generaal Klimaat Europese Commissie en professor aan het European University Institute in Firenze en de KU Leuven

Is de klimaattop in Madrid nu mislukt of niet? Is de European Green deal nu aangenomen door de Europese regeringsleiders of niet? Het is verwarring troef op het vlak van het klimaatnieuws. Daarom is het nuttig het kaf van het koren te scheiden. Er zijn de voorbije weken wel degelijk grote, belangrijke stappen gezet. Ik zie vijf belangrijke momenten.

Een cruciale politieke beslissing van de voorbije week is die van de Europese staats- en regeringsleiders om van Europa tegen 2050 het eerste klimaatneutrale continent te maken. Dit is een noodzakelijke start voor het wetgevende werk. Die beslissing is in tegenstelling met de gewoonte niet met een consensus genomen, want Polen onthield zich, voorlopig althans. Het wil zekerheid over de klimaatoriëntatie van de nieuwe Europese begroting, die hen moet helpen van steenkool af te raken. Die onthouding is zonder het gebruikelijke vuurwerk gepresenteerd, zowel door Polen als door andere landen zoals Duitsland. De Franse president Emmanuel Macron voegde er fijntjes aan toe: ‘geen klimaatneutraliteit, geen geld’. Voor Europees president Charles Michel is dat een nuttig precedent. Beslissingen kunnen ook worden genomen met een ‘consensus -1’. Dat komt later zeker nog van pas.

Zonder twijfel het belangrijkste nieuws van de voorbije weken is de presentatie van de European Green Deal door de Europese Commissie. Dat is een allesomvattend werkplan voor de komende 5 jaar, die de beslissing over klimaatneutraliteit concreet invult. Het kondigt een grondige herziening aan van zowat alle belangrijke wetgeving die direct of indirect met het klimaat en het milieu te maken heeft. Het gaat over een nieuwe industriële strategie die veel ruimer gaat dan energie en transport. Naast het toelichten van de rol van technologische innovatie wordt de vraag gesteld hoe dat alles moet worden gefinancierd, zowel door de publieke als de private sector. De nadruk ligt op economische opportuniteiten. Bijzondere aandacht gaat naar de sociale dimensie (‘Just Transition’) die de grondige omschakeling met zich zal meebrengt. Ook een fundamentele herziening van het landbouwbeleid is aangekondigd.

Critici hebben opgemerkt dat dit slechts een voorstel is, en dat dit allemaal nog in tientallen wetsvoorstellen moet worden gegoten. Daarna wacht voor elk daarvan moeilijke onderhandelingen in de Raad en het Europees Parlement. Dat is allemaal juist. Bijzonder is wel dat de actieve inzet van Commissievoorzitster Ursula von der Leyen, samen met die van vice-voorzitter Frans Timmermans, een brede steun garandeert. Ook alle grote fracties van het Europees Parlement zijn aan boord. Zij die de invloed van het Parlement hebben gemerkt bij het vastleggen van nieuwe uitstootnormen voor personenwagens eerder dit jaar kunnen getuigen hoe belangrijk dat is. Het is lang geleden dat een zo omvattend hoopvol project zo kort na de start van een nieuwe Commissie is gelanceerd. Von der Leyen maakte terecht de vergelijking met het ‘Man on the Moon’-project.

Top van Madrid

Ten derde is er de uitkomst van de klimaattop in Madrid. Wat werkelijk op de agenda stond, het invullen van het artikel zes over de internationale emissiehandel van het akkoord van Parijs, is niet gefinaliseerd. Dat is een tegenslag, maar Europa heeft het been stijf gehouden om een slechte uitkomst voor het klimaat te vermijden, iets waar Brazilië en Saoedi-Arabië op aandrongen. De aanscherping van het ambitieniveau stond eigenlijk niet op de agenda, ook al is die indruk gewekt onder druk van de klimaatactivisten. Volgens het akkoord van Parijs is die herziening pas aan de orde in 2023-25, met een check in 2020. Het is daarom niet verwonderlijk dat China en anderen niet klaar waren voor een dergelijk debat. Het UNFCCC moet zich dringend beraden om zijn jaarlijkse onderhandelingssessies strategischer voor te bereiden. Er is ook de vraag of er altijd een consensus nodig is tussen de 190 deelnemende landen, en of we elk jaar een COP (‘Conference of the Parties’) nodig hebben. Belangrijker dan het praten over de ambities is de nadruk op de realisatie van de doelstellingen. Dat is hard en moeizaam werk, en daarom is de Europese Green Deal een beloftevolle aanpak.

Belangrijker dan praten over de ambities is nu de concentratie op implementatie van de klimaatdoelstellingen.

Ten vierde was er het Belgische onderonsje van de vier klimaatministers in Madrid. Een VN- conferentie is een goed voorwendsel om elkaar eindelijk eens te ontmoeten. Dit was zeker nodig na de presentatie van het ondermaatse Vlaamse klimaatplan, dat zowat haaks staat op wat op stapel staat in Europa. Het nieuwe Belgische energie- en klimaatplan is hopelijk een aanzet tot een coherente input naar het Europese semester dat elk jaar met beleidsaanbevelingen naar de lidstaten terugkoppelt, zoals al langer met de begroting gebeurt.

Ten slotte zijn er twee belangrijke nieuwe elementen in het Europese klimaatdebat. Ten eerste is er deze week een akkoord bereikt over een Europese definitie van wat ‘groene’ investeringen nu werkelijk zijn. In dezelfde lijn heeft de Europese Investeringsbank aangekondigd vanaf 2021 niet langer projecten in fossiele brandstoffen te financieren. Ten tweede heeft Europa aangekondigd zijn klimaatbeleid internationaal te beschermen, desnoods via ‘border taxes’, als zijn concurrentiekracht in het geding komt. In Madrid is gebleken dat China, het Midden- Oosten, Rusland, Brazilië en vele anderen die nieuwe elementen hebben opgepikt. Het is nu aan Europa om die creatief te gebruiken en ook anderen in de wereld tot grotere emissiereducties aan te zetten.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud