Hand op de knip tot Poolse regering rechtsstaat respecteert

Andrzej Duda, zittend president van Polen, won zondag de presidentsverkiezingen in de tweede ronde. ©REUTERS

In Polen is de afbraak van de rechtsstaat al vijf jaar bezig. De andere lidstaten van de Europese Unie moeten tijdens de Europese top een streep trekken.

De EU-begroting en de noodsteun voor de lidstaten staan tijdens de Europese top in Brussel komend weekend hoog op de agenda. Polen kijkt weer uit naar een riant deel van die geldpot voor de komende jaren, terwijl de huidige president Andrzej Duda, die zondag de presidentsverkiezingen won, tijdens zijn afgelopen termijn gestadig de democratische rechtsstaat heeft uitgekleed, gesteund door een parlementaire meerderheid van zijn partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS).

De Europese leiders moeten financiƫle steun aan Polen afhankelijk maken van democratie- en rechtsstatelijkheidseisen. Doen ze dat niet, dan wordt een verkeerd signaal gegeven aan de Poolse regering: dat het in de EU loont de meest fundamentele regels te schenden.

Zoals de kaarten in Brussel op tafel liggen, nemen de EU-inkomsten voor Polen alleen toe.

De afbraak van de Poolse rechtsstaat is al vijf jaar bezig. Door een reeks van wetswijzigingen werd de onafhankelijke positie van de Poolse gerechtshoven en het openbaar ministerie steeds meer aangetast. De publieke omroep veranderde door druk van de regering in een staatskanaal dat politieke propaganda uitzendt. Uitspraken van het Europees Hof over aantasting van de Poolse rechtsstaat werden door de Poolse regering genegeerd.

Polen doet kritiek uit andere Europese lidstaten af als ongewenste politieke inmenging: het is onze democratie en het zijn onze beslissingen. Dat frame geeft een vertekend beeld van de werkelijkheid. Natuurlijk mogen Polen zelf bepalen hoe ze hun land besturen. Maar daarbij dienen ze de gelijkheid van alle burgers en de regels en instituties van de Poolse rechtsstaat te respecteren. Zo zijn de afspraken met de Europese partners, en die regels gelden in de hele EU.

Noodsteun

In ruil daarvoor profiteert Polen van een ongekende economische welvaart. De aanhoudende economische groei is alleen mogelijk omdat het land toegang heeft tot de Europese interne markt. Daarnaast is Polen de grootste netto-ontvanger van EU-fondsen. In 2018 kwam dat neer op ruim 2,5 procent van het Poolse bruto binnenlands product.

Zoals de kaarten in Brussel op tafel liggen, nemen de EU-inkomsten voor Polen alleen toe. Recente voorstellen laten zien dat Polen, na Spanje, de meeste coronanoodsteun vanuit de EU ontvangt. Terwijl het land lang niet zo hard geraakt is door de coronacrisis als bijvoorbeeld Italiƫ, dat per hoofd van de bevolking ongeveer evenveel noodsteun ontvangt.

De Poolse regering denkt op de lange termijn zelfs van de coronacrisis te profiteren.

Sterker nog, de Poolse regering denkt op de lange termijn zelfs van de coronacrisis te profiteren. Want economen voorspellen door de coronacrisis een deglobaliseringseffect, waar de kundige en relatief goedkope Poolse productie-industrie van kan profiteren, ten koste van China.

Desondanks noemde de Poolse premier, Mateusz Morawiecki, de huidige plannen voor noodsteun 'een goed startpunt', suggererend dat Polen nog meer steun kans eisen.

Absurditeit

Maar de absurditeit van de situatie gaat nog veel verder. De disloyale houding van de Poolse regering heeft inmiddels directe gevolgen voor de Europese partners. Zo stonden buitenlandse bedrijven al bloot aan arbitraire politieke vervolging. In het geval van Ikea bijvoorbeeld verordonneerde de minister van Justitie, Zbigniew Ziobro, persoonlijk gerechtelijke vervolging van het lgbti-vriendelijke personeelsbeleid van de firma, dat hij bestempelde als onderdrukking van de vrijheid van meningsuiting. Nederlandse, Duitse, en Slowaakse rechters voelden zich genoodzaakt uitlevering van Poolse verdachten aan Polen te weigeren omdat een onpartijdig proces niet gewaarborgd is.

Gelukkig hoeft de EU niet lijdzaam toe te kijken hoe Polen de democratie en de rechtsstaat aantast. In de Europese Raad gaan al langer stemmen op voor 'conditionaliteit' van het EU-budget. Dat betekent dat lidstaten die stelselmatig de verdragsrechtelijk vastgelegde Europese waarden met voeten treden, gekort worden op Europese fondsen. Maar met haar roekeloze en anticonstitutionele houding keert de Poolse regering elke werkbare basis voor Europese samenwerking de rug toe.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud