opinie

Hervorm energieheffingen tot milieuheffingen

Het lappendeken van energieheffingen wordt beter hervormd tot een systeem van uniforme milieu- of klimaatheffingen.

Het debat over het voorstel van minister van Financiën Vincent Van Peteghem (CD&V) om de btw op energie te verlagen van 21 procent naar 6 procent focust op twee sleutelwoorden: tijdelijk en doelgericht. Achter die woorden schuilt de olifant in de kamer. Kan de schatkist zich die maatregel veroorloven? De regering probeerde in oktober al te anticiperen op de klim van de energieprijzen voor bijna 1 miljard euro. Een nieuwe btw-verlaging zou dat bedrag verdubbelen.

Nu al schakelen gezinnen over op hout, steenkool en stookolie. Laten we dus de meest getroffenen tijdig een koopkrachtondersteuning geven.

De consensus is dat dringende actie nodig is, daarom het tijdelijke karakter. De verbruikers kunnen deze winter hun gedrag niet structureel aanpassen en een passiefhuis bouwen of warmtepompen installeren, hoogstens kunnen ze een energiezuinigere koelkast kopen. In het verleden stegen bij tijdelijke btw-verlagingen de onderliggende prijzen vaak door hogere marges en andere aanpassingen. Als de btw-verlaging werd teruggedraaid, liet men die hogere marges en andere aanpassingen niet opnieuw zakken. Willen we die perverse effecten weren, dan blijven publiek en toezichthouders het best waakzaam.

De essentie

  • De auteurs
    Ivan Van de Cloot en Karel Volckaert zijn respectievelijk de hoofdeconoom en de operationeel directeur van Itinera Institute.
  • De kwestie
    Het lappendeken van energieheffingen is wellicht niet sociaal rechtvaardig, beschermt niet tegen energiearmoede en draagt niet bij aan de vergroening en de strijd tegen de klimaatopwarming.
  • Het voorstel
    Hervorm de energieheffingen tot uniforme milieuheffingen.

Ondertussen heeft minstens een op de vijf gezinnen moeite om de energiefactuur te betalen. Die kunnen via het OCMW een beroep doen op het Gas- en Elektriciteits- of Energiefonds. Ondanks een extra toezegging van 16 miljoen euro is het fonds ondergefinancierd, ook al omdat de bijdragen vanuit de overheid niet ieder jaar de index volgden. De vraag is ook of het papierwerk van de aanvraag voor het einde van de winter behandeld kan worden.

Schaduwzijde

Een warmtepomp installeren of renovatie kost bovendien zoveel dat de investering - en daarmee ook de subsidies - alleen spek voor de bek van de gegoede gezinnen is. Dat brengt ons bij het tweede sleutelwoord: doelgericht. De schaduwzijde van een btw-aanpassing is dat wie al veel energie verbruikte, veel wint bij een verlaging. Belastingkortingen of de ‘cheque’ die nu in omloop is, zijn twee voorbeelden van manieren om gezinnen gedifferentieerd - lees: herverdelend - te ondersteunen. De overheden kunnen ook wat minder kwistig rondstrooien met de ‘openbaredienstverplichtingen’ en andere heffingen op de energiefactuur, waar nog eens btw bovenop komt. Een bijkomend aandachtspunt is de willekeur waarmee indexering en inflatie ingrijpen op het al rafelige weefsel van de samenleving. De automatische indexering beschermt niet iedereen op gelijke wijze.

De btw is niet het beste instrument om te herverdelen. De discussie over hoe regressief of progressief btw-wijzigingen mogen zijn, gaat voorbij aan het grotere geheel: de werking van het belastingstelsel moet in haar totale samenhang worden geëvalueerd. Als sociale correcties nodig zijn, kunnen die met min of meer chirurgische precisie via andere, meer doelgerichte instrumenten dan via de btw worden uitgevoerd.

De steekvlampolitiek kan niet verhullen dat de prijzen van (fossiele) brandstoffen op langere termijn blijven toenemen door koolstofheffingen en andere klimaatmaatregelen. Het Fit for 55-programma van de Europese Commissie voorziet dat de handel in uitstootrechten vanaf 2026 uitbreidt naar het transport en naar de verwarming van gebouwen. Dat zal de energiefactuur nog verder opdrijven. De fiscale meeropbrengsten kunnen wel opnieuw gebruikt worden om de kostprijs van de transitie naar een duurzamer energielandschap voor de gezinnen en de ondernemingen te helpen financieren.

De steekvlampolitiek kan niet verhullen dat de prijzen van (fossiele) brandstoffen blijven toenemen onder invloed van koolstofheffingen en andere klimaatmaatregelen.

Daarom zou de brede belastinghervorming die Van Peteghem voorbereidt werk moeten maken van een omvorming van de meeste energieheffingen naar een milieu- of klimaatheffing. Het is zeer de vraag of het huidige amalgaam sociaal rechtvaardig is, beschermt tegen energiearmoede en bijdraagt aan de vergroening en de strijd tegen klimaatopwarming. Nu al schakelen gezinnen over op hout, steenkool en stookolie. Laten we de meest getroffenen tijdig een koopkrachtondersteuning geven.

Maar laten we op de langere termijn de vele energieheffingen - het equivalent van versnipperde en inefficiënte koolstofheffingen - hervormen tot uniforme milieuheffingen.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud