opinie

Herwaardeer de begrotingscultuur en meteen ook het parlement

Hoofdeconoom denktank Itinera

De toestand van de overheidsfinanciën heeft opnieuw de praatprogramma’s op tv bereikt. De begroting is het onderwerp bij uitstek waar het parlement de uitvoerende macht controleert, maar daarvoor is al jaren nauwelijks ernstige aandacht.

In heel precieze feiten en cijfers verantwoording afleggen, daar draait het om als de regering een begroting opstelt en voorstelt. Het parlement moet daar streng toezicht op houden, maar in de particratie is dat proces een schim geworden van wat het hoort te zijn. Als het toezicht opnieuw ernstig gebeurt, wordt het parlement meteen opgewaardeerd, want het evalueren en opvolgen van beleidsdoelstellingen is de essentie van het democratische proces.

Het besef moet doordringen dat het parlement op een onbetamelijke manier moet delibereren over het belangrijkste democratische document.

De parlementsleden moeten zich daarvoor kunnen voorbereiden. Op 15 oktober moest de begroting opgestuurd worden naar de Europese Commissie en eerder, op 11 oktober, gebeurde de beleidsverklaring van de regering in de Kamer. Er was zo veel onenigheid dat de regering pas in de voormiddag een halfslachtig akkoord bereikte. Ze bezorgde toen niet meer dan anderhalve pagina aan de volksvertegenwoordiging. Meer was niet beschikbaar.

Het is niet de eerste keer dat de regering zo'n schabouwelijk resultaat levert. In 2020 werd bijvoorbeeld duidelijk dat de regering de eigen gepresenteerde cijfers niet begreep. Er was discussie of de cijfers cumulatief opgenomen waren of op jaarbasis. Uiteindelijk is er al jaren meer aandacht voor mooie woorden vanop het spreekgestoelte dan voor inhoud, om het gebrek aan substantie te verhullen.

De essentie

  • De auteur
  • Ivan Van de Cloot is de hoofdeconoom van het Itinera Institute en auteur van 'Overheid+ Markt, het beste van beide werelden'.
  • De kwestie
  • De begroting is het onderwerp bij uitstek waar het parlement de uitvoerende macht controleert, maar daarvoor is al jaren nauwelijks ernstige aandacht.
  • Het voorstel
  • Herwaardeer de begrotingscultuur en je herwaardeert het parlement.

De anderhalve pagina met onduidelijke cijfers werd omgezet in een powerpointpresentatie van zeven pagina’s, maar in andere landen is op de dag van de beleidsverklaring een algemene toelichting beschikbaar van algauw 100 pagina’s, met een appendix van 200 pagina’s.

Het besef moet in ons land doordringen dat het parlement op een onbetamelijke manier moet delibereren over het belangrijkste democratische document. Dat de instellingen en de media de huidige gang van zaken normaal vinden, betekent niet dat dat zo is.

Prestatiebegroting

Zelfs als de begroting uiteindelijk beschikbaar is, is ze nog te veel een document met vooral veel cijfers en weinig of geen meetbare doelstellingen. Het is een middelenbegroting die nauwelijks beschrijft hoe prestaties gemeten gaan worden. Toch tonen buitenlandse voorbeelden hoe een begroting meer kan worden dan een cijferbrij die weinig controle mogelijk maakt, tenzij van de juistheid van de sommen.

Een middelenbegroting transformeren naar een prestatiebegroting is mogelijk, maar alleen als het parlement de regering achter de veren zit zodat er leesbare boordtabellen komen waarmee de volksvertegenwoordigers het beleid kunnen sturen. Het pijnpunt is dat er zo goed als geen maatschappelijke aandacht is voor de rekeningen. Wel voor de voornemens, maar nauwelijks voor het toetsen of die voornemens realiteit zijn geworden.

Zo bestuur je geen land. Goed bestuur gaat over hoe de burgers middelen aan de overheid toevertrouwen om maatschappelijke resultaten te boeken en hoe de overheid daarover rekenschap aflegt. Politiek draait niet alleen om nieuw beleid en nieuwe plannen, maar ook om nagaan wat van die plannen terechtkomt. Ons land moet verantwoordelijkheid koppelen aan rekenschap.

Schade

We moeten maken dat de gebeurtenissen van de voorbije weken geen permanente schade berokkenen en werken aan het herwaarderen van de begrotingscultuur in dit land. De regeringsverantwoordelijke voor de begroting heeft een centrale rol en moet de collega-ministers zeggen waar ze hun gevraagde middelen moeten bijsturen.

Een goede beleidsconclusie bevat per begrotingsartikel een helder oordeel over de bereikte resultaten in het afgelopen jaar. Dat ideaal is nog ver te zoeken, op elk beleidsniveau.

De voorbije week werden de rollen omgedraaid en werd de chief financial officer van de regering vernederd. Daar kunnen we niet licht over gaan. Het Itinera Institute wil de nieuwe staatssecretaris voor Begroting Alexia Bertrand bijstaan, maar ook elk parlementslid van de meerderheid of de oppositie dat wil meewerken aan het opwaarderen van het begrotingsproces in ons land.

Vlaanderen heeft het prestatiegeïnformeerd begroten in 2020 verankerd in de Vlaamse Codex Overheidsfinanciën. Het is goed dat daar dingen bewegen, maar ook op het Vlaamse niveau zijn we nog niet waar we moeten zijn. Een goede beleidsconclusie bevat per begrotingsartikel een helder oordeel over de bereikte resultaten in het afgelopen jaar. Dat ideaal is nog ver te zoeken, op elk beleidsniveau.

De vorige staatssecretaris voor Begroting Eva De Bleeker had de ambitie dat op federaal vlak te realiseren. De buitenlandse ervaring toont dat ons nog een lange leercurve wacht, zelfs als we vandaag beginnen. Maar als we er vandaag niet aan beginnen, wanneer dan wel?

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud