opinie

Het Afghaanse machtsvacuüm

Politicoloog

De westerse terugtrekking uit Afghanistan is uitgelopen op een fiasco. De Verenigde Staten en Europa hebben hun evacuatie haastig voltooid en een feitelijk machtsvacuüm achtergelaten.

De Amerikaanse president Joe Biden trok zich terug uit Afghanistan wegens een zuiver binnenlandse politieke berekening. Internationale politiek is als een rimpeling over de waterlijn. Wat zullen andere groepen in de wereld denken als ze straks voor belangrijke keuzes staan op het gebied van het buitenlands beleid? Zullen ze niet tweemaal nadenken voor ze zich bij het westerse of Chinese model aansluiten?

Biden wil zijn buitenlandse politieke agenda focussen op de creatie van een 'alliantie van democratieën' om China in te dammen. Naast Europa ziet hij daarin onder meer landen als India, Japan, Zuid-Korea en Australië. Afghanistan had in die geopolitieke strategie een cruciale plaats kunnen innemen door zijn ligging, transportnetwerken en grondstoffen. Heeft Biden zijn bredere geostrategische agenda nu niet ernstig ondermijnd?

De president heeft het 'andere Afghanistan' genegeerd en zielloos achtergelaten. Dat is 20 jaar voorzichtig gegroeid, gesymboliseerd door onderwijs voor een nieuwe generatie vrouwen en mannen. Zij hadden op termijn kunnen bijdragen aan een ander land en zo de wortels van het terrorisme uitroeien. Wat betekenen de democratie, de rechtsstaat en de mensenrechten na het vertrek uit Afghanistan als het Westen die begrippen nog eens in de mond neemt? Zowel rivalen als bondgenoten hebben nota genomen van deze dramatische en chaotische gebeurtenissen. De mogelijke strategische implicaties ervan op de langere termijn zullen hen niet ontgaan zijn.

De essentie

  • De auteur: David Criekemans doceert buitenlands beleid aan de Universiteit Antwerpen, diplomatie aan de KU Leuven, internationale politiek en veiligheid aan het University College Roosevelt in Middelburg (Nederland) en geopolitiek aan het Geneva Institute of Geopolitical Studies.
  • De kwestie: Wat levert de terugtrekking uit Afghanistan op?
  • De conclusie: Het Westen zit met een groot geloofwaardigheidsprobleem.

Paradoxaal genoeg heeft het Amerikaanse leger China en Rusland de afgelopen jaren stabiliteit geboden zonder dat ze daar zelf veel in hoefden te investeren. Moskou en Peking zien de terugtrekking van Biden, en vooral de chaotische manier waarop die plaatsvond, als een overwinning. Voor hen was dit nieuw bewijs dat 'het westerse model niet werkt' en 'het Westen geen vrede of stabiele ontwikkeling kan bieden'.

Paradoxaal genoeg heeft het Amerikaanse leger China en Rusland de afgelopen jaren stabiliteit geboden zonder dat ze daar zelf veel in hoefden te investeren.

De taliban willen een islamitisch emiraat stichten rond de shariawetgeving. Hun leiders zien de emiraten in de Golf als voorbeeld, die religieus conservatisme combineren met een buitenlandse aanwezigheid en een instroom van kapitaal en goederen uit het buitenland om het land draaiende te houden. Zo kan ook oppositie vanuit een etnisch diverse bevolking, inclusief destabiliserende acties, vermeden worden. China kijkt met argusogen naar de situatie en stelt voor om de taliban 'te begeleiden'.

Ironisch genoeg is de onderhandelingspositie van de taliban nu zwakker dan voorheen. Het is mogelijk dat ze nog niet het volledige Afghaanse grondgebied controleren en consolideren, en het verzet eenvoudigweg ondergronds is gegaan. Een deel van het Afghaanse leger is ook naar Oezbekistan gevlucht. Mogelijk broeit daar iets. 

Als terroristische organisaties zoals IS-K of Al Qaeda een ravage blijven aanrichten, dan zal de positie van Rusland verschuiven. Een nachtmerriescenario voor Moskou is dat Noord-Afghanistan zou destabiliseren en dat terrorisme in Rusland vernieling aanricht. Moskou kan dan toestaan dat een tegenmacht wordt opgezet vanuit Oezbekistan en Tadzjikistan, ter ondersteuning van het huidige Panjshir-verzet. De vroegere Noordelijke Alliantie herhaalt zich dan. Veel hangt ook af van de vraag of de taliban in staat zijn basisvoorzieningen op het gebied van water, voedsel, geneesmiddelen en economische welvaart te leveren. Zoniet keert de lokale bevolking straks haar kar.

Veel hangt af van de vraag of de taliban in staat zijn basisvoorzieningen op het gebied van water, voedsel, geneesmiddelen en economische welvaart te leveren.

De noordelijke verzetsstrijder Massoud lijkt vrede aan te bieden in ruil voor autonomie voor het noorden, alsook een lossere interpretatie van de sharia. Als de taliban bereid zijn een (onwaarschijnlijk) compromis te sluiten, dan is een meer inclusief Afghanistan misschien nog mogelijk. De Europese landen hopen dat zij door het beloven van humanitaire en economische hulp het talibanregime alsnog in de richting van meer inclusiviteit kunnen sturen. Niemand weet of dat in de praktijk realistisch is.

De geopolitieke krachtvelden hertekenen zich rond het Afghaanse machtsvacuüm. Een nieuw regionaal ‘Great Game’ in en rond Afghanistan lijkt nog maar net begonnen. Het Westen komt er finaal beschadigd uit. Washington verloor geloofwaardigheid. Dat is de ware prijs van Bidens politieke calculatie.  

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud