opinie

Het blijft stinken in de financiële machinekamers van de wereld

Hoogleraar economie UGent

De FinCEN Files gaan over fiscale ontwijking of fraude maar ook over corruptie, criminaliteit en terrorisme. Die schimmel vreet het hart van ons systeem aan en moet sterven. Het is genoeg geweest.

Voor de zoveelste keer staat de financiële en politieke elite van de wereld in haar blootje. Na LuxLeaks, SwissLeaks, Panama Papers en Paradise Papers hebben we de FinCEN Files. Voor de zoveelste keer blijkt dat heel wat grootbanken betrokken partij zijn. HSBC, JPMorgan, Barclays, Deutsche Bank, Standard Chartered en Bank of New York Mellon zijn de grote namen die al zijn gevallen. Ook banken dichterbij duiken op in de lijst.

Koen Schoors. ©Mediafin

Het gaat niet alleen om fiscale ontwijkingsmechanismen of fraude. Er zijn duidelijke aanwijzingen voor heling, witwassen van maffiageld, ontduiken van internationale sancties, politieke schaduwfinanciering door Rusland, geld ter financiering van terrorisme en drugsgeld. In de financiële machinekamers van de wereld stinkt het nog even hard als het altijd al deed.

Het is duidelijk dat sommige financiële spelers nog altijd een ethisch deficit hebben. Als ze grote transacties vaststellen die echt niet door de beugel kunnen, maken ze zich ervan af door het minimaal nodige papierwerk te doen en de onregelmatigheid te melden. Daarna incasseren ze de vergoeding voor de transactie en wassen ze hun handen in onschuld.

Je moet niet zozeer je klant kennen, dan wel de juiste administratieve vakjes aanvinken om daarna de paraplu te kunnen opentrekken. We hebben het gemeld en daarmee is de kous af, dat is de mentaliteit.
Koen Schoors

Ook de regulatoren dragen bij aan het probleem. Het hele nieuwe regelgevend apparaat dat we in het leven hebben geroepen om de achtergrond van nieuwe bankklanten te verifiëren en witwassen tegen te gaan, zien zowel de regulator als de banken vooral als een administratieve last. Je moet niet zozeer je klant kennen, dan wel de juiste administratieve vakjes aanvinken om daarna de paraplu te kunnen opentrekken. We hebben het gemeld en daarmee is de kous af, dat is de mentaliteit.

Dat is echt niet de bedoeling van de regels. De bedoeling is dat die transacties niet meer gebeuren. Corruptie, belastingfraude, criminaliteit en terrorisme ondergraven de fundamenten van onze maatschappij. Ze vreten het vertrouwen van burgers in hun overheid aan en leiden tot wereldwijde politieke instabiliteit en polarisatie.

Sommige klanten horen niet op een troon, maar in de cel.
Koen Schoors

Het is niet de bedoeling dat banken het gewoon melden. Het is de bedoeling dat ze zulke klanten eruit gooien, zodat ze met hun geld geen betalingen meer kunnen doen, ze de winsten van hun verwerpelijke activiteiten niet meer kunnen gebruiken voor hun luxeconsumptie of de voortzetting van die activiteiten, en ze hun maatschappelijke status verliezen. Het is de bedoeling dat die schimmel, die het hart van ons systeem aanvreet, sterft. Het is genoeg geweest. Sommige klanten horen niet op een troon, maar in de cel.

Noodrem

De echte vraag is waarom de medewerkers van de betrokken banken niet aan de noodrem hebben getrokken. Waarom staat niemand op om de betreffende klant naar de uitgang te begeleiden, in plaats van hem een stille gespreksruimte binnen te loodsen? Waarom is oogluikend toestaan en schuldig verzuim al te dikwijls de norm als het om grote sommen gaat?

De financiële sector moet van ethiek een kernwaarde maken bij zijn medewerkers. Dat kan door selectie en opleiding, en door het voeden van een cultuur waarin dat soort wantoestanden niet langer meesmuilend wordt getolereerd.

Om dat aan te pakken moet de financiële sector van ethiek een kernwaarde maken bij zijn medewerkers. Dat kan door selectie en opleiding, en door het voeden van een cultuur waarin dat soort wantoestanden niet langer meesmuilend wordt getolereerd. Geen enkele medewerker mag nog de boodschap krijgen dat het soms goed is het hoofd in het zand te steken en een verdachte transactie oogluikend toe te staan.

Britse vrijbuiter

Daarnaast blijkt uit de FinCEN Files nog maar een keer dat het Verenigd Koninkrijk een centrale rol speelt in deze wereldwijde financiële riool. We moeten ons geen illusies maken over de intenties van premier Boris Johnson na de brexit. De strategie van het VK is een vrijbuiter te worden aan de grens van de Europese Unie: in de EU voor financiële zaken, maar net buiten de greep van Europese financiële regulering en gerecht. Johnson wil zijn land uitbouwen als het financieel paradijs van Europa, waar alle financiële zaakjes die het daglicht schuwen tegen een vette fee gefaciliteerd worden, met passend maatpak en duur diner er gratis bovenop.

Welke regels je met de Britten ook afspreekt, je kan ervan uitgaan dat ze er zich niet aan houden. De enige gepaste houding is: rücksichtslos doen wat goed is voor de EU.

De EU moet op dat vlak dringend alle naïviteit laten varen. Als we dit laten gebeuren krijgen we opnieuw een race naar de bodem, waarbij lidstaten om ter snelst de rode loper uitrollen voor de wereldwijde vetpotten van corruptie, belastingontduiking, criminaliteit en terrorisme.

De conclusie is evident: als het VK buiten de EU wil gaan staan, kan het niet langer het financiële centrum van de EU zijn. De settlement en de clearing van alle financiële transacties in euro moeten volledig in de EU plaatsvinden. Daarover kan geen enkele nuance bestaan of uitzondering toegelaten worden. Want welke regels je met de Britten ook afspreekt, je kan ervan uitgaan dat ze er zich niet aan houden. De enige gepaste houding is rücksichtslos doen wat goed is voor de EU.

Koen Schoors

Hoogleraar economie UGent

Lees verder

Gesponsorde inhoud