opinie

Het presidentschap met een asterisk

Voorzitter adviesgroep Eurasia Group en GZERO Media en auteur van 'Us vs. Them: The Failure of Globalism'

De Eurasia Groep publiceerde deze week haar jaarlijkse lijst van toprisico's. De VS staan bovenaan. In tegenstelling tot vorig jaar gaat onze bezorgdheid verder dan dit kalenderjaar.

Laat ons beginnen met een verklaring die in normale tijden niet controversieel zou zijn: er was een duidelijke winnaar van de presidentiële verkiezingen en die winnaar is Joe Biden. Maar bijna de helft van de Amerikanen weigert te geloven dat hij presidentiële legitimiteit heeft verworven. De beschamende gebeurtenissen aan het Capitool geven aan dat een kleine groep Amerikanen dat ook met geweld willen duidelijk maken.

Democratieën steunen op het wijdverspreide geloof dat de politieke wil van het volk wordt gerespecteerd. Dat geldt voor elke moderne democratie in het naooorlogse tijdperk. De verkiezingen van 2020 en de turbulente afloop tonen aan dat dit niet langer geldt voor de Verenigde Staten. Joe Biden is de 46ste* president, waarbij de asterisk aangeeft dat hij door miljoenen als onwettig wordt beschouwd. Het tijdperk van het asteriskpresidentschap is daarmee begonnen.

Niet alleen is het geloof in het Amerikaanse politieke proces de afgelopen jaren gesneuveld, de groeiende ongelijkheid heeft ook de traditionele kiesblokken hertekend. De dominante verdeeldheid is vandaag die van hogeropgeleiden uit de stad versus kiezers uit platteland. De huidige president Donald Trump heeft die verdeeldheid - die nog eens door het kiescollege wordt uitvergroot - met grote efficiëntie uitgebuit. Het leverde hem een overwinning op in 2016 en een bijna-overwinning in 2020. Zijn opgang kwam in een medialandschap dat versnipperd wordt door de opkomst van nieuwe technologieën. Dankzij de sociale media is het gemakkelijker dan ooit om verhalen te lanceren.

Washington telt genoeg opportunisten die de politiek van Trump willen voortzetten.

De persoonlijke politiek van Trump bestaat erin de verdeeldheid verder op te stoken. Op die manier is hij de anti-establishmentvleugel van de Amerikaanse politiek geworden. Door zijn blijvende aanwezigheid bij de Republikeinse kiezers - aangetoond door de vijandige overname van het Congres woensdag- zal de verdeeldheid nog toenemen en aanleiding geven tot ongefundeerde samenzweringstheorieën. Washington telt genoeg opportunisten die zijn politiek willen voortzetten. De kreten over de 'vervalste' verkiezingen behoren intussen tot het Amerikaanse politieke discours. De impact daarvan zal Trump overleven.

Biden kan dat gegeven helaas niet negeren als hij op 20 januari wordt ingezworen. Omdat een groot deel van de politieke oppositie zijn ideeën en zijn recht om ze uit te voeren afwijst, wordt het moeilijk een progressieve agenda uit te werken. Dat betekent dat het invoeren van nationale minimumlonen of nieuwe stemrechten zeer moeilijk wordt, tot groot ongenoegen van Bidens Democratische achterban.

Wantrouwen

Nog zorgelijker voor het land in zijn geheel, is dat Biden ook beperkt zal worden in zijn pogingen een falend sociaal net te herstellen. Het ontbreken van dat net veroorzaakt grote ongelijkheid in de VS. Evenmin kan hij uitpakken met een groot relanceplan om de economie vlot te trekken of de Amerikaanse gezondheidszorg te verbeteren op het moment dat het land in een pandemie zit.

Als de ene zijde de andere als onwettig beschouwt, zijn compromissen of samenwerkingen fundamenteel onmogelijk. En laat er geen misverstand over bestaan: het wantrouwen heerst aan beide zijden van de politiek.

De legitimiteitscrisis is vooral een Amerikaans risico, maar ze heeft ook gevolgen voor de rest van de wereld. De VS blijven het machtigste land ter wereld, maar een verdeeld land kan andere landen niet leiden.

De legitimiteitscrisis is vooral een Amerikaans risico, maar ze heeft ook gevolgen voor de rest van de wereld. De VS blijven het machtigste land ter wereld, maar een verdeeld land kan andere landen niet leiden. Geopolitiek zal nog meer mislopen, omdat de VS niet langer de rol van bemiddelaar kunnen spelen. Washington is te verdeeld over de doelen van de buitenlandse politiek en hoe die moeten worden bereikt. Bovendien zullen de bondgenoten zich van de VS afkeren omdat ze vrezen dat het land binnen de vier jaar weer naar 'America first' afglijdt. Tegenstanders van de VS kunnen daar kracht uit putten.

De voorbije weken en maanden waren niet goed voor de Amerikaanse democratie. Terwijl van de VS wordt verwacht dat ze democratie exporteren, lijken ze vergeten wat voor zichzelf te bewaren. Dat wordt het grote probleem voor Biden. Het is een herculestaak, en daarom is dat ons toprisico van het jaar.

Ian Bremmer is voorzitter van de Eurasia Group en GZERO Media en auteur van 'US vs. Them: The Failure of Globalism'.

Lees verder

Gesponsorde inhoud