opinie

Het Westen heeft een tweede D-day nodig

Docent internationale politiek aan de VUB en auteur van ‘Oorlog en vrede: een wereldgeschiedenis’

We moeten de dreiging van de demagogie en het autoritarisme zeer ernstig nemen. Daarom moeten burgers zich weer inzetten voor de vrijheid, zoals 75 jaar geleden. Noem het de D-day van de westerse geest.

Er woedt een nieuwe oorlog in het Westen. Deze keer niet tegen Hitlers rijk op de kusten van Normandië of tegen de Sovjet-Unie langs het IJzeren Gordijn, maar voor de verdediging van de idealen van vrijheid, democratie en waardigheid. Een grote uitdaging, want er zijn geen breuklijnen, geen kaarten met duidelijke gevechtsposities, omdat de bedreiging al binnen zit. Er zijn geen moedige leiders, geen Churchill of Eisenhower, want verschillende van onze leiders zijn al medeplichtig. Geen oproep tot mobilisatie, geen gevoel van fight or die, want deze strijd ontvouwt zich traag en breekt het moreel op een onzichtbare manier. De strijd woedt in het hoofd van elke burger, een strijd tegen de onwetendheid en voor de individuele moed om op te komen voor de waarden waarvoor duizenden soldaten zijn gesneuveld in de bloedige waterlijn van de Atlantische Oceaan, morgen 75 jaar geleden.

De westerse geest heeft een D-day nodig. Beetje bij beetje en verkiezing na verkiezing rukken het radicalisme en het autoritarisme op. We moeten nu beslissen, nu we de kans nog hebben, om strijd te leveren voor het in stand houden van de democratie, de vrijheid en de waardigheid. Ja, we kunnen ontgoocheld zijn over de toestand van onze democratie en ons afvragen of het najagen van vrijheid niet te vaak heeft geleid tot egoïsme, materialisme en het feit dat onze eigen buren vreemden zijn geworden.

We kunnen ons afvragen of het belangrijk is om als individuele burger je nek uit te steken, dan wel of het niet realistischer is om je op jezelf terug te plooien en voor je eigen familie te zorgen. Maar wat dan te denken van de 18-jarige infanterist die het moest opnemen tegen een Duitse bunker in een land dat niet eens het zijne was?

Westerse burgers moeten weer strijden voor de vrijheid. Dat geldt bij uitstek voor de geprivilegieerden.

We verslinden blockbusters als ‘Saving Private Ryan’, maar kunnen we zelf genoeg moed opbrengen? Wat betekent dat, moedig zijn? Er rust een grote verantwoordelijkheid op de schouders van de elite, die het meest geniet van de vruchten van onze vrijheid. De essentie van het liberalisme is niet zijn idealen te projecteren op de maatschappij, maar om de maatschappij sterk genoeg te maken om te genieten van openheid, om te begrijpen dat de meeste mensen zich thuis comfortabel moeten voelen vooraleer ze met vertrouwen de wereld aankunnen. Daarom moeten kwaliteitsvolle jobs worden gecreëerd en moeten nieuwe kleine bedrijven weer naar kleine steden worden gebracht. In het verleden gedijde de democratie door de industriële revolutie. Maar om de democratie staande te houden heeft het Westen een nieuwe economische omwenteling nodig. Een die de materiële vooruitgang laat sporen met menselijke waardigheid, creativiteit en duurzaamheid.

Onderwijs

Het belangrijkste slagveld is het onderwijs. Bedrijfsleiders en politici hebben lang geijverd voor meer wiskunde en IT op school, maar dat ging ten koste van geschiedenis, filosofie en ethiek. Om het autoritarisme te bestrijden moeten kinderen weten wat het betekent misbruik en willekeur te ondergaan. Hoe kunnen studenten de Holocaust begrijpen zonder Primo Levi nog te lezen? Hoe kan je bedrijfsleiders kweken als MBA’s ethisch steriel zijn geworden, als ‘Moral Sentiments’, Adam Smiths tweede boek, niet langer bestudeerd wordt? Liberalisme impliceert emancipatie, leren je vrijheid te gebruiken om de juiste keuzes te maken. Ethiek, geschiedenis en filosofie mogen niet het voorrecht worden van eerstejaars van Oxbridge of de Ivy League, de groep van Amerikaanse topuniversiteiten. Ze moeten centraal staan in al onze scholen.

Kunnen we het ons permitteren het autoritarisme sterker te laten worden?

De rol van vrijhandel is meer omstreden. Na de val van de Sovjet-Unie leefde het idee dat handel de vrijheid zou verspreiden en autoritaire landen democratischer zou maken. Het omgekeerde gebeurde. Dankzij de handel zijn autoritaire staten weerbaar en dagen ze onze democratie uit. De export van energie heeft president Vladimir Poetin stevig in het zadel gehouden. Rusland heeft zich actief bemoeid met de westerse democratie en financiert extreemrechts. De Golfstaten hebben niet alleen een lange staat van dienst in de financiering van het voetbal van de Engelse Premier League, maar ook in die van de radicale islam. Met zijn nieuwe zijderoute (Belt and Road Initiative) bevordert China het staatskapitalisme. Dat maakt het Chinese autoritaire model tot een inspiratiebron voor een groeiend aantal bedrijfs- en politieke leiders in het Westen. Kunnen we het ons permitteren het autoritarisme sterker te laten worden?

Kleinkinderen

Westerse burgers moeten weer strijden voor de vrijheid. Dat geldt bij uitstek voor de geprivilegieerden. We zullen onze kleinkinderen niet kunnen wijsmaken dat we ons niet bewust waren van de dreiging van de demagogie en het autoritarisme. Sommigen hebben vermogen, aanzien en macht om de strijd aan te voeren. Maar een stem hebben we allemaal. We kunnen terugplooien op onszelf en het publieke debat overlaten aan wie het meest lawaai maakt. Of we kunnen ons laten horen om nuance te brengen in het zwartwit van de sociale media en in de gesprekken met vrienden of op het werk. We kunnen stemmen met ons geld of democratisch kopen in plaats van de koffers te vullen van autocraten die van geen wijken willen weten. We kunnen proberen het voorbeeld te geven, niet om de mensen die hun vertrouwen kwijt zijn te kleineren maar om te tonen dat een sterke maatschappij niet bestaat uit muren en haat, maar uit de kleine bijdragen van elk van ons.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud