opinie

Het wordt knokken voor Biden

hoogleraar internationale politieke economie aan de Johns Hopkins Universiteit in Washington, DC.

Er kan geen twijfel bestaan over wie de aanstichter was van de regelrechte aanval op de Amerikaanse democratie. Joe Biden zal heel hard moeten knokken om het geloof daarin te herstellen en het leiderschap van de vrije wereld weer te kunnen opeisen.

Het waren ongeziene taferelen in Washington DC op woensdag 6 januari 2021 die snel de hele wereld rondgingen. De beelden van een boze menigte hardcore Trump-aanhangers die door de barricaden braken en het Amerikaanse Congres bestormden, staan voor altijd op ons netvlies gebrand.

©rv

Terwijl de volksvertegenwoordigers en senatoren werden geëvacueerd, sloegen demonstranten de ramen van het Capitool stuk en bereikten ze snel de vloer van de Senaat en het Huis van Afgevaardigden. Ze namen selfies op de stoel van de voorzitter, drongen binnen in het bureel van Huis-voorzitster Nancy Pelosi, en zwaaiden met pro-slavernijvlaggen uit het zuiden van tijdens de Amerikaanse burgeroorlog.

Dit was een regelrechte aanval op de Amerikaanse democratie, en er kan geen twijfel bestaan over wie de aanstichter was van deze opstand. Donald Trump, in een wanhopige poging om president van Amerika te blijven, had een paar uur eerder zijn trouwste aanhangers aan het Witte Huis opgeroepen om in een betoging naar het Capitool te stappen en hun ongenoegen te uiten. ‘You’ll never take back our country with weakness,’ waarschuwde hij. Het was tijd voor machtsvertoon.

Herinneren we ons 6 januari 2021 als de laatste stuiptrekking van een ijdele president met dictatoriale neigingen? En het begin van een geleidelijk herstel van de democratie in Amerika, waar Democraten en Republikeinen weer door één deur kunnen?

Trumps advocaat, Rudy Giuliani, droomde zelfs openlijk van een fysiek duel tussen Trump en Joe Biden. Al voor de verkiezingen van 3 november 2020 waarschuwde Trump zijn aanhang dat hij enkel kon verliezen als de Democraten op grote schaal fraude zouden plegen. Sinds zijn verlies doet Trump er alles aan om samenzweringstheorieën en leugens te verspreiden over Bidens overwinning. Een grote minderheid van de Amerikanen is er nu van overtuigd dat het verkiezingsresultaat effectief vals is.

Shining city

De vraag is hoe de gebeurtenissen van 6 januari 2021 de geschiedenis zullen ingaan. Zullen we ons die dag herinneren als de laatste stuiptrekking van het bewind van een ijdele president met dictatoriale neigingen? Het begin van een geleidelijk herstel van de democratie in Amerika, waar Democraten en Republikeinen weer door één deur kunnen?

Of zullen we die dag onthouden als het moment waarop de Verenigde Staten voor altijd hun ‘exceptioneel’ karakter verloren? En Ronald Reagans beschrijving van de belofte van Amerika als ‘shining city on a hill’ - een voorbeeld voor de rest van de wereld - afgedaan wordt als een slechte grap? De beelden van het bestormde Capitool zijn al te vertrouwd voor iedereen die vergelijkende politiek studeert. Zulke beelden komen echter uit Latijns-Amerika, Afrika, Azië of Oost-Europa. Het is al meer dan 200 jaar geleden dat het Amerikaanse Congres werd bestormd. Toen gebeurde dat door Britse soldaten tijdens de Brits-Amerikaanse oorlog van 1812.

De belangstelling voor Trump kan snel dalen. De aandacht zal snel verschuiven van zijn capriolen naar de beleidsinitiatieven van de nieuwe Biden-ploeg.

Enerzijds is het soms moeilijk om Trumps perikelen serieus te nemen. Zijn pogingen tot coup d’état om het koste wat het kost aan de macht te blijven waren altijd gedoemd om te mislukken. De Amerikaanse overheidsinstellingen functioneren zeer goed en de scheiding der machten toonde de voorbije maanden haar veerkracht. Hoe meer Trump probeerde om zelf de verkiezing te stelen, hoe duidelijker het werd dat het hem nooit zou lukken via juridische kanalen. Op 20 januari wordt Biden president met een nipte meerderheid in het Congres. De belangstelling voor Trump kan snel dalen. De aandacht zal snel verschuiven van zijn capriolen naar de beleidsinitiatieven van de nieuwe Biden-ploeg.

Anderzijds is het duidelijk dat Trump een populistische beweging in gang heeft gezet en een doos van Pandora heeft geopend die men nog moeilijk kan sluiten. Trump beloofde ooit ‘to drain the swamp’ - het corrupte moeras van Washington DC laten leeglopen - en de macht terug te geven aan de Amerikaanse bevolking. Daar is weinig van terechtgekomen. Integendeel, hij heeft een groot deel van de mensen ervan overtuigd dat het Amerikaans systeem niet werkt voor hen en dat geweld is toegelaten om je wil door te drukken.

Grand Old Party

De schade die Trump heeft berokkend aan de Republikeinse Partij is groot. De strijd voor de ziel van de Grand Old Party in 2024 wordt bijna zeker een duel tussen de Trump-vleugel - met of zonder Donald Trump - en de meer traditioneel conservatieve vleugel van Mitt Romney en Marco Rubio. Vandaag is niet duidelijk wie wint.

Het is moeilijk het leiderschap van de vrije wereld weer op te eisen als je zelf nog aan het rillen bent van een aanslag op je eigen democratische instellingen.

Joe Biden wacht op 20 januari een heel moeilijke opdracht, en dan hebben we het nog eens niet over de strijd tegen het coronavirus. Biden wordt president van een heel verdeeld land en zal hard moeten knokken om het geloof in de democratie te herstellen.

De gebeurtenissen van 6 januari zijn ook de rest van de wereld niet ontgaan. Vooral China en Rusland lachen in hun vuistje. Het is moeilijk het leiderschap van de vrije wereld op te eisen als je zelf nog aan het rillen bent van een aanslag op je eigen democratische instellingen.

Hopelijk kan Biden tijdens zijn inzwering direct de toon zetten. Trump sprak vier jaar geleden van een bloedbad in de straten van de VS (‘American carnage’). Biden zal hoop moeten geven dat Washington DC niet langer de donkere stad aan het moeras blijft, maar opnieuw de stralende stad op een heuvel wordt.

Matthias Matthijs

Hoogleraar internationale politieke economie aan de Johns Hopkins Universiteit in Washington DC.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud