opinie

Hyperglobalisme noopt tot hervorming wereldhandel

De Amerikaans-Chinese handelsoorlog schoof dit jaar als een donkere schaduw van onzekerheid over de wereldeconomie, maar wijst ook op een veel dieper probleem.

De impasse tussen de twee economische giganten komt voort uit ‘hyperglobalisme’, het valse paradigma waarin de wereldeconomie voorrang krijgt op de binnenlandse economie. Landen moeten daarbij hun economie maximaal openstellen voor buitenlandse handel en investeringen, ongeacht de gevolgen voor hun groeistrategie of sociaal model.

Dat vereist dat nationale economische modellen fors convergeren. Zoniet zullen nationale voorschriften en normen de markttoegang belemmeren en - in de taal van handelseconomen en advocaten - worden behandeld als ‘non-tarifaire handelsbarrières’. China werd toegelaten tot de Wereldhandelsorganisatie (WHO) in de veronderstelling dat het een markteconomie naar westers model zou worden. Dat is niet gebeurd.

Het hyperglobalisme liet door offshoring en import verwoeste gebieden achter in de VS en in andere ontwikkelde economieën.

Intussen liet het hyperglobalisme door offshoring en import verwoeste gemeenschappen achter in de VS en andere ontwikkelde economieën. Zo ontstaat een rijke voedingsbodem voor nationalistische politieke demagogen. Al lang enten zakelijke en financiële belangengroepen zich op het Amerikaanse handelsbeleid. Ze verrijken zich en dragen bij tot de erosie van de inkomsten van de middenklasse. We hebben een nieuw verhaal over handel nodig, één dat erkent dat mondialisering een weg is naar nationale welvaart, maar geen doel op zich.

Elizabeth Warren

Gelukkig lanceren de Democratische kandidaten voor de Amerikaanse presidentsrace goede ideeën, waaruit mogelijk een nieuwe wereldhandelsconstructie verrijst. Vooral het handelsplan van senator Elizabeth Warren versterkt haar positie als de kandidaat met de beste ideeën: een radicale heroriëntatie van het beleid in het belang van de samenleving als geheel.

Cruciaal in Warrens plan is het vastleggen van voorwaarden voordat de VS overeenkomsten voor diepere integratie ondertekenen. Elk land waarmee de VS een handelsovereenkomst onderhandelen, moet internationaal erkende arbeidsnormen en mensenrechten onderschrijven en handhaven, ondertekenaar zijn van het klimaatakkoord van Parijs en van internationale conventies tegen corruptie en belastingontwijking. De VS voldoen voor arbeid en milieu zelf evenmin aan enkele van die voorwaarden, en Warren heeft verzekerd die 'schandelijke' tekortkoming teniet te doen.

Warrens voorstel oogt veel beter dan de huidige aanpak, die veronderstelt dat handelspartners hun normen wel opkrikken nadat een handelsovereenkomst ondertekend is. In werkelijkheid zijn zijdelingse afspraken over arbeid en milieu zeer ondoeltreffend gebleken. Garanderen dat zulke kwesties op dezelfde voet behandeld worden als vragen over markttoegang, kan alleen als handelsovereenkomsten worden gesloten met landen die al aan hoge normen voldoen.

Daarnaast moeten de schadelijkste elementen uit handelsovereenkomsten worden geschrapt of afgezwakt. Warren stelt terecht voor de Investor to State Dispute Settlement (ISDS) te elimineren. Die controversiële praktijk laat buitenlandse bedrijven toe regeringen aan te klagen. Warren wil ook de reikwijdte van de monopolierechten op intellectueel eigendom indammen, en belooft nooit een ander land te dwingen om de exclusiviteitsperiode voor geneesmiddelen te verlengen.

Warren is bovendien bereid een CO2-heffing aan de grens op te leggen. Dat houdt in dat binnenlandse bedrijven die de volle sociale kosten van CO2 betalen geen oneerlijke concurrentie ondervinden van buitenlandse bedrijven die dat niet doen. Handelsovereenkomsten zouden voorts niet alleen beoordeeld moeten worden op hun nationale effecten, maar ook op hun regionale impact.

Meer beleidsruimte

Met haar focus op de VS heeft Warren evenwel weinig te melden over het multilaterale handelsregime en hoe dat te hervormen. De Democratische presidentskandidaat Beto O’Rourke behandelt die kwestie wel. Hij stelt voor om de WHO-overeenkomsten te actualiseren om nieuwe problemen zoals valutamanipulatie aan te pakken, afdwingbare arbeidsnormen vast te leggen, procedures voor arbitrage te herzien en van duurzame ontwikkeling een expliciet doel van het multilaterale handelsregime te maken.

Een gezond en duurzaam wereldhandelsregime is er een van vreedzame economische coëxistentie.

Eén punt van kritiek op de hardere handelslijn van de Democraten zijn de nadelige gevolgen voor de groeivooruitzichten van armere landen. Er is nochtans geen inherent conflict tussen handelsregels die gevoeliger zijn voor de sociale, ecologische, en financiële belangen van ontwikkelde landen, en de economische groei in ontwikkelingslanden. Geen enkel historisch bewijs suggereert dat arme landen zeer lage of nultarieven naar geavanceerde economieën nodig hebben om van de mondialisering te profiteren.

Maar niet alleen de VS en geavanceerde economieën hebben meer beleidsruimte nodig. China en andere landen mogen ook niet te zeer belast worden door mondiale handelsregels in het toepassen van hun eigen groeibevorderende structurele diversificatiebeleid. Uiteindelijk is een gezond en duurzaam wereldhandelsregime er een van vreedzame economische coëxistentie, waarin verschillende economische stelsels naast elkaar bloeien in plaats van in die ene mal gedwongen te worden die de multinationals verkiezen.

© Project Syndicate

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud