opinie

Ik ben het eens met Bill Gates

Ik ben het eens met de Amerikaanse miljardair-filantroop Bill Gates. In zijn nieuwste boek ‘How to Avoid a Climate Disaster’ pleit Gates voor kerncentrales die ‘veel veiliger zijn, fors minder afval produceren, volledig automatisch werken om menselijke fouten te elimineren en ondergronds worden gebouwd’. Wat Gates beschrijft, is alles wat onze kerncentrales niet zijn. Vandaar de duidelijke beslissing van deze regering om door te gaan met de kernuitstap.

Gates pleit er nergens voor oude kerncentrales op te lappen, hij wil er nieuwe die alle pijnpunten van de huidige centrales wegwerken. Zijn idee zit in een onderzoeksfase en levert ten vroegste in 2026 een demoreactor op. Kostenplaatje: 4 miljard dollar, zo’n 3,3 miljard euro. Het goede nieuws is dat er al een onuitputtelijke, goedkopere en veiligere bron van energie beschikbaar is: hernieuwbare energie. Iets waar onze Belgische bedrijven in uitblinken bovendien.

Om onze klimaatdoelstellingen te halen hebben we altijd fors meer hernieuwbare energie nodig. Dat is het einddoel.

Het theoretische debat over de rol van kernenergie mogen we niet vermengen met onze Belgische situatie. De debatten van de afgelopen maanden doen het tegendeel geloven, maar in ons land bestaat een bijzonder brede politieke consensus over de rol van kerncentrales in de Belgische energiemix. Wie ook minister van Energie was geworden, de komende jaren sluiten in elk geval vijf van de zeven kernreactoren: ze zijn te oud, hebben scheurtjes of vergen niet-rendabele veiligheidsinvesteringen van meer dan 1 miljard euro. De exploitant is geen vragende partij voor de verlenging. En ook geen enkele democratische partij.

De discussie over de kernuitstap gaat dus, in de feiten, over de verlenging van twee kernreactoren. Met hun capaciteit van 2 gigawatt (GW) vertegenwoordigen ze 4 procent van onze energiemix. Even de blik op de toekomst: tegen 2030 is 22 GW hernieuwbare energie nodig, en tegen 2050 64 GW. Dat is de uitdaging, dat is de foto. Op die foto zijn die twee kerncentrales niet meer dan een pixel. Wie alleen kijkt naar de pixel, dreigt dan ook het bredere plaatje uit het oog te verliezen.

Duidelijke routekaart

Ons energiebeleid is al twintig jaar comateus: er werden te weinig beslissingen genomen, of men kwam erop terug. Investeringen bleven uit en onze energiefactuur behoort tot de duurste van Europa. Dat is de situatie die ik als minister heb geërfd. De aanhoudende discussie over de rol van onze kerncentrales verlamde de sector. Daardoor werd de afgelopen jaren nauwelijks een routekaart uitgestippeld. Een duidelijke routekaart, met duidelijke keuzes, creëert de zekerheid die investeerders zo nodig hebben.

Dat zonder kernenergie het licht zou uitgaan, is onzin. Niemand wil de winter van 2018 herbeleven. Onze verouderde kerncentrales bleken zo onbetrouwbaar door onder andere betonproblemen dat we de grootste bevoorradingscrisis ooit meemaakten. Zes van de zeven kerncentrales vielen onverwacht uit. Met de bevoorradingszekerheid van ons land mogen we geen enkel risico nemen. Daarom implementeren we het mechanisme voor vervangingscapaciteit CRM, dat ik samen met mijn N-VA-collega Bert Wollants vlot heb getrokken in de zomer van 2020.

Het illustreert andermaal dat er in deze discussie geen klassieke meerderheid of oppositie is, wat dure socialemedia-advertenties ook doen uitschijnen. Het resultaat: voor het eerst in twintig jaar komt de energiemarkt in beweging, stelde een CEO uit de sector. Er staan twee tot drie keer meer projecten in de steigers dan we eigenlijk nodig hebben.

Nood aan flexibiliteit

2020 was het warmste jaar ooit gemeten. Niet alleen mij ligt de CO2-uitstoot na aan het hart. Hoe passen gascentrales dan in het verhaal om onze uitstoot met 55 procent te verminderen tegen 2030?

Ook hier: vijf kerncentrales sluiten altijd, en vervangingscapaciteit is sowieso nodig. Ook de N-VA wilde voor de verkiezingen ‘alles op alles zetten’ om ‘zo snel mogelijk’ gascentrales te bouwen (De Standaard, 02/01/2019).

Het is een mythe dat de vervangingscapaciteit de Europese CO2-uitstoot spectaculair zal doen stijgen. Daarvoor is er het Europese ETS-systeem, dat een limiet zet op de Europese uitstoot waardoor stijging niet mogelijk is.

Om onze klimaatdoelstellingen te halen hebben we altijd fors meer hernieuwbare energie nodig. Dat is het einddoel. Bij die grootschalige uitrol is nood aan flexibiliteit. Het CRM-mechanisme biedt die: je kan het af- en aanzetten bij veel of weinig zon en wind. Met een kerncentrale lukt dat niet, alleszins niet op de momenten dat het nodig is. In de eerste lockdown, toen er een recordhoeveelheid wind was, moesten de windturbines worden afgeschakeld. Omdat de kerncentrales op volle capaciteit draaiden, dreigden ze het net te overbelasten.

Internationaal is de tendens ook duidelijk: de kostprijs van hernieuwbare energie is in vrije val en de prijs van nucleaire energie maakt de omgekeerde beweging. Bovendien, als je de werkelijke kosten zoals de beveiliging van kerncentrales en de verwerking van radioactief afval zou doorrekenen op de factuur, pleit niemand nog voor kernenergie. Daarnaast is nergens ter wereld kernenergie rendabel zonder massale overheidssubsidies. Kernenergie blijft zwaar gesubsidieerd, ook in ons land.

Visie en expertise

Moeten we dan alle onderzoek stoppen en onze expertise in kernenergie zomaar weggooien? De Belgische regering subsidieert 700 miljoen euro voor het project MYRRHA in Mol. Daarnaast gaat jaarlijks 30 miljoen naar het Zwitserse CERN. En voor de extra beveiliging van onze onderzoekssites is eenmalig 78 miljoen nodig. In het Europese herstelplan hebben we een project om kernafval te verminderen en kennis te poolen om te kunnen exporteren. De komende duizenden jaren, ouder dan elk bouwwerk op aarde, zitten we met kernafval opgescheept. Net zoals bij elk onderzoek dat je subsidieert, verwacht je op een bepaald moment ‘return on investment’.

Ik ben nu zo’n 150 dagen minister en de boodschap is: koers houden. Kortzichtigheid heeft ons in deze situatie gebracht, visie en expertise zullen ons weer op koers brengen. Er staan de komende jaren opwindende zaken te gebeuren op het vlak van energie, maar het beleid mag saai en voorspelbaar zijn. Het desastreuze debacle van de zonnepanelen toont aan waarom. Er is nood aan investeringszekerheid voor bedrijven en particulieren.

Een zeker beleid kan je niet bouwen op vage plannen en dromen, maar wel op cijfers en feiten. Een beleid dat niet om de haverklap de regels wijzigt, dat is het engagement dat ik aanga.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud