opinie

Illusionisme à gogo

Terwijl ik met stijgende verbazing het Belgische politieke schouwspel rond de aanpak van Covid-19 bekijk, heb ik de voorbije weken vaak aan de kunstenaar M.C. Escher moeten denken.

Rik Vera.

Voor wie Escher beter wil leren kennen, heb ik deze reistip om de lange coronazomer door te komen. Nu we door wisselende reisadviezen min of meer gedwongen onze Lage Landen (her)ontdekken, kan ik u aanraden een keer naar Den Haag te reizen. U kunt er uren slijten, maar trek zeker tijd uit voor een bezoek aan het museum met de unieke naam Escher in het Paleis, helemaal gewijd aan de intrigerende Nederlandse kunstenaar Maurits Cornelis Escher (1898-1972). U zult zich vergapen aan zijn fantastische prenten, die u meenemen in een universum waarin het onmogelijke ineens rustgevend mogelijk lijkt. De gelijkenis met de Belgische politiek is even scherp als pijnlijk.

Eschers fantastische prenten nemen u mee in een universum waarin het onmogelijke ineens rustgevend mogelijk lijkt. De gelijkenis met de Belgische politiek is even scherp als pijnlijk.

Vier prenten licht ik er graag uit: ‘Tekenende Handen’ (1948), waarin de ene getekende hand een andere tekent en omgekeerd, ‘Klimmen en Dalen’ (1960), waarin monniken eeuwig trappen op of af lijken te kunnen lopen zonder ooit onder of boven te raken, ‘Waterval’ (1961), waarin water oneindig stroomopwaarts stroomt in een toren, om dan in een waterval naar omlaag te storten en weer stroomopwaarts te vloeien, en ‘Relativiteit’ (1953), waarin onder boven is en boven onder, naargelang het gekozen standpunt.

Meester-illusionist

Viermaal zien we een schitterend maar onmogelijk evenwicht van gebeurtenissen zonder begin en zonder einde die toch mogelijk lijken. Het zijn prenten die rustgevend zuiver zijn, waardoor uw geest zich niet langer verzet tegen de onmogelijkheid van die wereld. Escher is een meester-illusionist. Onze politici willen dat ook zo graag zijn.

De politiek denkt dat er geen draagvlak is en de bevolking dat er geen daadkracht is. Niemand weet wat oorzaak en wat gevolg is, en hoe dit te doorbreken. Het is Escher in volle glorie.

In België aanschouwen we nu al vele weken hoe een volledige politieke klasse zich verschuilt achter een gebrek aan draagkracht bij de bevolking, terwijl die bevolking zich op haar beurt verschuilt achter een schrijnend gebrek aan daadkracht bij de politieke klasse om de weinig heldere richtlijnen straal te negeren. Daardoor denkt de politiek dat er geen draagvlak is en de bevolking dat er geen daadkracht is. Niemand weet wat oorzaak en wat gevolg is en hoe dit te doorbreken. Het is Escher in volle glorie.

Helaas is de prachtige en zuivere wereld van Escher totaal onschuldig en die van de Belgische politiek gevaarlijk.

Helaas is de prachtige en zuivere wereld van Escher totaal onschuldig en die van de Belgische politiek gevaarlijk. De parallelle realiteit van de eeuwige stilstand staat namelijk in schril contrast met wat buiten die politieke prent, in de realiteit, aan het gebeuren is. Een dodelijk virus rukt met een exponentiële kracht op. De gezondheid van tienduizenden van onze zwakste burgers en de economische toekomst voor de volgende generaties staan op het spel. De situatie wordt ernstiger met elk uur dat we gevangen blijven in de impasse van die twee parallelle werelden. De onomkeerbaarheid loert om de hoek en niemand doet wat.

Als we het geheim van de illusies van Escher doorgronden, kunnen we de sleutel vinden om uit deze eeuwige cirkel te ontsnappen. De raadsels van Escher zijn alleen mogelijk in de tweedimensionele wereld van de prent, die zo delicaat mooi is dat die uw oog en uw geest kan laten geloven dat hoogte diepte is en diepte hoogte. In de prent klopt het perfect. Er is namelijk geen diepte in een blad papier, alleen de illusie ervan en die kan je manipuleren. Kijk naar de pilaren in ‘Waterval’ en doorzie de illusie.

Gereduceerde werkelijkheid

Het manipuleren van gereduceerde werkelijkheid is precies de aard van het politieke spel. Elke politieke partij heeft zijn eigen mooie en evenwichtige tweedimensionele prent gemaakt van de realiteit en heeft er meteen ook een eigen illusie in verwerkt, die wonder boven wonder nog lijkt te kloppen ook. ‘Water loopt naar boven, kijk!’  En net zoals we de prenten van Escher als rustgevend ervaren, geloven we graag in een gereduceerde werkelijkheid.

Wacht niet op de eerste politieke figuur die durft achteruit te stappen en die durft te zeggen: het was een mooie illusie, maar ook niets meer dan dat, en nu pak ik de realiteit aan. Dat gaat niet gebeuren.

De politieke prenten blijven onveranderlijk, want elke verandering van perspectief zou de illusie ontbloten. Elke extra dimensie ook. De partijpolitieke wereld komt tot een absolute stilstand. Daarna ontstaat een wankel stilleven tussen alle spelers, waarbij de ene hand de andere tekent en omgekeerd. De ene loopt eeuwig omhoog. De andere eeuwig omlaag. Ze gebruiken dezelfde trap en toch zijn hun werelden niet dezelfde. Afhankelijk van het gekozen standpunt is onder boven en boven onder. Partijen leven in parallelle universa. En wij met hen.

Partijpolitiek is dus een spel en dat is helaas niet geschikt om een dodelijk virus te bestrijden, net zoals het niet geschikt is om het in elkaar klappende klimaat en een dreigend economisch fiasco aan te pakken. Die calamiteiten vinden geen plaats in het politieke prentenkabinet. Wacht niet op de eerste politieke figuur die durft achteruit te stappen en die durft te zeggen: het was een mooie illusie, maar ook niets meer dan dat, en nu pak ik de realiteit aan. Dat gaat niet gebeuren.

De oplossing groeit in de rauwe en onevenwichtige wereld van het voortschrijdende inzicht van de wetenschap. De wetenschappers smeken om strengere maatregelen. Laten we die aanbevelingen gewoon volgen.

Wij, de bevolking dus, zullen het zelf moeten doen. Dat begint met de moed te durven in te zien dat we nu eenmaal graag geloven in de eenvoudige weergave van de dingen, liever dan te proberen de complexe realiteit te begrijpen. En dat als we oplossingen willen bedenken in onze strijd met Covid-19,  we die niet moeten zoeken in een politieke parallelle werkelijkheid, en ook niet in die van onszelf. Het probleem is heel complex. De oplossing ervan groeit in de rauwe en onevenwichtige wereld van het voortschrijdende inzicht van de wetenschap. De wetenschappers smeken om strengere maatregelen. Laten we die aanbevelingen gewoon volgen.

Lees verder

Gesponsorde inhoud