opinie

Jihadistisch terrorisme niet voorbij

Abu Bakr al-Baghdadi is dood. De IS-leider kwam om in een Amerikaanse aanval in Syrië. ‘De wereld is veiliger geworden’, zei de Amerikaanse president Donald Trump. Maar is dat wel zo?

‘Hij stierf als een laffe hond, jammerend en huilend.’ Met dat soort uitspraken vulde de Amerikaanse president Donald Trump vorige zondag een overwinningstoespraak van bijna vijftig minuten.

Abu Bakr al-Baghdadi was al jaren op de vlucht. Zijn hoogtepunt kwam in 2014, toen hij in de Al-Nurimoskee in de Iraakse stad Mosoel het vrijdaggebed voorging. In januari 2015 groeide het IS-territorium uit tot de grootte van zowat het Verenigd Koninkrijk over het huidige Irak en Syrië.

Raqqa werd de nieuwe hoofdstad van een gebied waar zo’n 12 miljoen zielen leefden. In Irak ging het - niet toevallig - om grotendeels soennitische gebieden. Die waren geleidelijk met Islamitische Staat (IS) versmolten na de inval van de Verenigde Staten in het land. In Syrië ging het opnieuw om het soennitische hartland, veelal ten oosten van de Eufraat en ten westen van de stroom in de omgeving van Palmyra.

IS teerde, net als al-Qaeda, op de permanente instabiliteit in de regio. De oliebronnen die het veroverde, vormden een bron van inkomsten die de slagkracht van de jihadistische ideologie nog vergrootte. De internationale gemeenschap reageerde vanaf 2015 in verspreide slagorde op het gevaar. Er kwam nooit een echte grote coalitie tussen het Westen en de Russische federatie tegen IS, maar in de praktijk werd op het terrein wel gecoördineerd. Zoals zo vaak vergaten de westerse landen evenwel de post-conflictfase, net zoals in Libië en Afghanistan.

De Europese landen kijken vandaag het liefst weg als iemand begint over de IS-strijders van Europese origine die nog in Syrië verblijven. Trump wil zijn troepen dan weer naar huis brengen. Het machtsvacuüm en de chaos die achterblijven, vormen een voedingsbodem voor nieuwe vormen van radicalisme. De Koerden in Syrië zullen een volgende keer niet langer als schild willen opereren tegen IS.

Na meer dan twintig jaar oorlogen is er in de regio geen uitzicht op stabiliteit. Van Libië over Syrië, Irak tot in Afghanistan, het gebied verkruimelde tot een lappendeken van geopolitieke invloedssferen. Er zijn wellicht nog tienduizenden IS-strijders aanwezig die zich kunnen hergroeperen onder nieuw leiderschap.

Het westerse antwoord was militair en van korte duur. De facto is Rusland de veiligheidsgarantiemacht in de regio geworden, waarbij de gebeurtenissen in Syrië ook een bijrol creëerden voor Iran en Turkije. Dat vertaalde zich ook in het Astana-vredesproces rond Syrië. Het waren die landen die groen licht gaven voor een constitutioneel comité dat de toekomst van het land moet voorbereiden.

De door Moskou geleide vrede zal weldra ook internationaal om financiering vragen, waarbij de ongemakkelijke vraag zal worden gesteld of Europa geld voor die nieuwe orde wil opbrengen.

Weerwraak

De dood van al-Baghdadi verandert weinig aan de essentie. Nieuwe leiders kunnen opstaan en om weerwraak roepen voor de omverwerping van het kalifaat. Trumps overwinningsspeech hielp niet, integendeel. Het gevaar op represailles in westerse landen is niet uitgesloten.

De dood van al-Baghdadi verandert weinig aan de essentie. Nieuwe leiders kunnen opstaan.

De regio van Noord-Afrika en het Midden-Oosten zal alleen rust kennen als westerse landen in samenwerking met andere machten decennialang inzetten op het wegwerken van de grondoorzaken van radicalisme. Mocht de precaire stabiliteit in landen als Libië, Syrië, Irak of Afghanistan ooit (deels) terugkeren, zal er slechts een beperkte opening bestaan tot scholing en economische ontwikkelingskansen.

Om de geest opnieuw in de fles te krijgen is er nood aan veiligheid in de meest brede zin. De klimaatverandering zal overigens de ontwikkelingskansen verkleinen en de cocktail complexer maken. De verergerende regionale rivaliteit tussen soennieten en sjiieten ondermijnt verder het geheel. Het is een illusie te denken dat we ons van zo’n instabiliteit kunnen isoleren. Daarom moeten Europese landen hun capaciteiten tot het brengen van echte stabiliteit opbouwen. Lichtpunten als Tunesië moeten tot elke prijs worden ondersteund als voorbeeld van hoe het ook anders kan.

Lees verder

Gesponsorde inhoud