opinie

Koele minnaar van een btw-verhoging

Ik pleit voor een verhoging van de btw-inkomsten. Met tegenzin, maar het is wel het minste kwaad om de overheidsfinanciën op te krikken.

De begrotingsvooruitzichten voor ons land voor de komende 5 jaar zijn somber, hoewel de uittredende regering intellectueel oneerlijk is door dat te ontkennen en zelfs opschept over haar budgettaire palmares.

Er is geen politieke consensus over de uitgaven waarin kan geknipt worden. Integendeel, men wenst bepaalde belastingen te verlagen. Er zal dus weinig anders opzitten dan andere te verhogen.

©Nima Ferdowsi

Een belasting op vervuiling is een goede kandidaat. Idealiter is dat een echte CO2-belasting die vijf basiskenmerken combineert: een gefaseerde invoering, op alle vormen van vervuiling en in verhouding met de milieu-impact. Daarnaast dienen vanzelfsprekend ook geïmporteerde goederen onderworpen te zijn en is een sociale correctie om de zwakkeren te ontzien wenselijk.

Indien dit niet haalbaar is zijn gerichte maatregelen zoals accijnzen op stookolie, een belasting op vliegtuigtickets, een kilometerheffing of een stadstol te verkiezen boven niets doen.

Een verhoging van de belasting op de meest vervuilende consumptie zal niet volstaan om de verschuiving in de overheidsfinanciën op te vangen

Een verhoging van de belasting op de meest vervuilende consumptie zal echter niet volstaan om de verschuiving in de overheidsfinanciën op te vangen. Men zal dienen te overwegen om de algemene belasting op consumptie te verhogen. Meer expliciet: een verhoging van de btw-inkomsten. De afkorting btw is misleidend: de naam belasting op de toegevoegde waarde komt van het feit dat elke schakel in het proces belasting dient te storten in functie van de toegevoegde waarde. Uiteindelijk betaalt de consument echter de rekening, en is het economisch natuurlijk niets anders dan een belasting op consumptie.

Antisociaal

Btw als belastingvorm heeft bepaalde voordelen. Eerst en vooral bestaat ze al. Men dient dus geen nieuwe administratie op poten te zetten om ze te innen en daarenboven is het beheer relatief eenvoudig. Economisch heeft de btw als voordeel dat ze het aantal distorsies beperkt. Er is geen distorsie tussen verschillende types van consumptie (behalve indien de btw-voet van inwisselbare goederen zou verschillen). In tegenstelling tot bij sociale lasten is er ook geen distorsie tussen werk en kapitaal, en in tegenstelling tot bij directe belastingen en sociale lasten is er ook geen tussen lokale productie en import.

Aangezien de neiging tot consumeren afneemt met het inkomen, wordt btw soms voorgesteld als een belasting die niet ‘progressief’ en zelfs niet ‘proportioneel’ maar integendeel ‘regressief’ of antisociaal zou zijn. Je kan deze kritiek op twee manieren weerleggen. Btw is minder schadelijk voor de tewerkstelling en de lokale economie dan personenbelasting en sociale bijdragen, de twee belangrijkste alternatieven. Daarnaast kan een gedeelte van de verhoogde btw-inkomsten gebruikt worden voor het voeren van een sociaal beleid. Denken we maar aan de minimumuitkeringen of aan een belastingverlaging die vooral gericht is op de lage inkomens. Met als bonus dat het de ‘werkloosheidsval’ doet afnemen.

Laten we niet naïef zijn: achter elke afwijking staat een specifieke belangengroep die haar voorkeurstarief met hand en tand zal verdedigen

Momenteel worden - in het achterhoofd houdend dat wat volgt een simplificatie is er dat het btw-stelsel onderworpen is aan Europese convergentieregels - goederen en diensten ondergebracht in vier categorieën: het normale tarief van 21%, het verlaagde tarief van 6%, het tussentarief van 12% en het nultarief. Indien we abstractie maken van de strijd tegen de fraude kunnen de btw-inkomsten dus op twee manieren verhoogd worden: meer producten aan een hoger tarief belasten of één of meer tarieven verhogen. Een internationale vergelijking toont aan dat er in België marge is om het aantal afwijkingen van het basistarief te verminderen. Laten we echter niet naïef zijn: elke afwijking staat voor een specifieke belangengroep die haar voorkeurstarief met hand en tand zal verdedigen.

Gezondheidsindex

De Belgische context met zijn automatische indexatie van lonen, sociale uitkeringen en huur, roept fundamentele vragen op. Moet een btw-verhoging geheel, gedeeltelijk of helemaal niet verrekend worden in de gezondheidsindex? Een volledige opname in de gezondheidsindex komt in feite neer op een verhoging van de arbeidskosten, wat een nefast gevolg zal hebben op de tewerkstelling. Een btw-verhoging zal moeten gepaard te gaan met het herbekijken van het indexatiesysteem. Bijvoorbeeld veranderingen in het btw-tarief uit de berekening van de index halen of het invoeren van een plafond vanaf een bepaald loonniveau.

Een volledige opname in de gezondheidsindex komt in feite neer op een verhoging van de arbeidskosten, wat een nefast gevolg zal hebben op de tewerkstelling

In dit kader wijs ik graag op de absurditeit van de redenering van wie zegt begaan te zijn met de koopkracht- en milieuproblematiek en toch een btw-verlaging op elektriciteit voorstelt. De grote winnaars van dit voorstel zijn de werkgevers, aangezien de indexatie uitgesteld wordt. Beperkte winnaars zouden gezinnen zijn die in verhouding tot hun inkomen bovengemiddeld veel elektriciteit verbruiken. Aan dat beperkte positieve sociale voordeel zit echter een zwaar milieunadeel.

Een ander vaak gehoord argument tegen een verhoging van de btw-tarieven is dat het aanzet om over de grens te gaan winkelen. In een klein land als België is dat een valabel argument. Toch twee bemerkingen: sinds het begin van de eeuw steeg in Europa het gemiddelde btw-tarief quasi 2 punten terwijl het bij ons stabiel bleef. En er is duidelijk nog marge om de concurrentie binnen de distributiesector te verhogen.

Ik pleit dan ook, met tegenzin maar omdat dit het minste kwaad is, voor een verhoging van de btw-inkomsten. Dit in tegenstelling tot de orde van advocaten die een btw-verlaging op hun honoraria naar ten hoogste 6% vroeg. Hun argument is eenvoudig: ‘toegang tot justitie is een fundamenteel recht’. Het is echter ook een simplistisch argument. Het recht op huisvesting, verwarming en kleding zijn even fundamenteel. Dat belet niet de btw op bouw, stookolie en T-shirts uit de Zeeman 21% is. Het is duidelijk dat het verhogen van het relatieve gewicht van een consumptiebelasting in de financiering van de overheidsuitgaven op veel weerstand zal botsen.

Lees verder

Tijd Connect