opinie

Les in privacy en democratie voor internetgiganten en overheden

Het Europees Hof vernietigde een 15 jaar oud akkoord over de verwerking van Europese persoonsgegevens in de VS. Mogen we van onze politici verwachten dat ze de onrust over de privacy ook ernstig nemen als het niet gaat over privébedrijven zoals Facebook, maar over de overheid?

Door Raf Jespers, advocaat bij Progress Lawyers Network en auteur van het boek Big Brother in Europa (Epo, 2010)

Het Europees Hof van Justitie in Luxemburg veegt met zijn arrest de Safe Harbour-overeenkomst tussen de VS en Europa uit 2000 van tafel. Facebook, Google, Apple en andere Amerikaanse internetgiganten mogen niet langer persoonsgegevens van Europeanen opslaan in de VS. Tot nu was de regel dat Amerikaanse bedrijven gewoonweg zelf moesten verklaren dat ze de privacy zouden respecteren. In 2013 hadden reeds meer dan 3.000 VS-bedrijven zo’n ‘autocertificaat’ bekomen.

©RV DOC

Max Schrems, de 28-jarige Oostenrijkse Facebookgebruiker die de zaak opstartte, reageert verheugd: 'Deze uitspraak trekt een klare lijn. Ze maakt duidelijk dat massasurveillance onze fundamentele rechten schendt’. Ik kan hem alleen maar bijtreden. Luxemburg maakt duidelijk dat de massale opslag van persoonsgegevens, zonder onderscheid, beperking of objectieve noodzaak, ongeoorloofd is. De burgers mogen niet het gevoel hebben dat hun privéleven permanent in de gaten wordt gehouden. Deze regel geldt voor transfers van data naar de VS, maar evenzeer in de EU.

Alle bedrijven die zichzelf het certificaat van Safe Harbour hadden gegeven, werkten mee aan het PRISM-programma waarmee de Amerikaanse NSA toegang kreeg tot persoonsdata opgeslagen en bewaard in de VS, dus ook die uit Europa

Facebook en Co worden geviseerd. De uitspraak heeft een gigantische impact omdat deze bedrijven van vandaag op morgen moeten stoppen met het opslaan en verwerken van data van hun Europese gebruikers. Een trendbreuk in het commerciële internetgebeuren. Commercie staat niet boven respect voor de persoonlijke levenssfeer. Een statement dat duidelijk maakt dat in een democratische maatschappij mensenrechten moeten voorrang hebben op commerciële belangen.

Het arrest wijst ook met een kritische vinger naar de band tussen die commerciële bedrijven in de VS en de Amerikaanse overheid. Zo stelt het vast dat alle bedrijven die zichzelf het certificaat van Safe Harbour hadden gegeven, meewerkten aan het PRISM-programma waarmee de Amerikaanse NSA toegang kreeg tot persoonsdata opgeslagen en bewaard in de VS, dus ook deze die uit Europa kwamen. ‘Deze massale toegang van de NSA tot de data die bewaard zijn door deze bedrijven roept grote vragen op voor de bescherming van de privacy van de Europese burgers’, aldus het Hof.

Het arrest gaat dus veel verder dan alleen maar kritiek op wat Facebook en C° zelf uitspoken met onze data.

Maar het arrest is op de eerste plaats vernietigend voor de Europese Commissie. Haar besluit werd vernietigd. Zij heeft het mogelijk gemaakt dat vijftien jaar lang het beschermingsniveau van de privacy van de Europese burgers te grabbel is gegooid.

Staatssecretaris voor privacy Bart Tommelein stelt dat de uitspraak aantoont dat ‘de onrust over privacy terecht is’. Wees dan consequent en neem de onrust over de privacy ook ernstig wanneer het niet gaat om Facebook, maar over de overheid

Het is overigens de tweede keer in twee jaar dat het Europees Hof een instrument van de EU vernietigt omdat de EU de privacy van haar burgers niet respecteert. In 2014 werd de Europese dataretentierichtlijn vernietigd die de bewaring verplichtte van alle communicatiegegevens via telefoon en internet van alle EU-burgers. In juni dit jaar deed het Belgisch Grondwettelijk Hof hetzelfde met de Belgische dataretentiewet.

Het arrest is dan ook een les in privacy en democratie, voor de internetgiganten en voor de overheden, hier en over de oceaan. De vraag is of de politici in de EU en in België dit keer deze fundamentele uitspraak zullen respecteren. Ik vrees ervoor.

Staatssecretaris voor privacy Bart Tommelein stelt dat de uitspraak aantoont dat ‘de onrust over privacy terecht is’. Wees dan consequent en neem de onrust over de privacy ook ernstig wanneer het niet gaat om Facebook, maar over de overheid. Meet niet met twee maten en twee gewichten. Een schending van de privacy door de overheid is niet minder ernstig dan een schending door privébedrijven.

De reacties vanuit de Belgische regering op de vernietiging van de Belgische dataretentiewet maken duidelijk dat het niet aan de regering besteed is om in eigen boezem te kijken. Amper een maand na de uitspraak kwam er al een nieuw wetsontwerp dat opnieuw de vloer aanveegt met alle principes die het Europees Hof nog maar eens op scherp stelt.

Wat baten kaars en bril, als de uil niet zien wil?

Lees verder

Gesponsorde inhoud