opinie

Luchtvaart vecht voor herstel onhoudbaar mobiliteitsmodel

Een terugkeer naar de normaliteit waarin relancemaatregelen bedrijven 'gewoon' weer moeten opstarten, is illusoir. Brussels Airlines is een testcase, en wat zien we? De oude economie primeert. Met de kortetermijnpolitiek vandaag organiseren we de crisis van morgen.

Nu de lockdown afbouwen moeizamer blijkt dan die in te voeren regeert niet alleen de voorzichtigheid, maar ook de angst het land. De angst voor besmetting, maar vooral de angst te erkennen dat een terugkeer naar vroeger geen optie is. Net zoals er een wereld voor en na de val van de Muur, de terreuraanslagen van 9/11 of de bankencrisis was, vormt ook de coronacrisis een iconische breuklijn. Sinds de Tweede Wereldoorlog was geen enkele crisis zo ingrijpend. De echte impact wordt pas de volgende maanden zichtbaar. Maar de beslissingen vandaag bepalen wel hoe onze samenleving er morgen uitziet. De oude normaliteit proberen te restaureren dreigt de schade groter te maken.

De coronacrisis maakt tastbaar hoezeer we in een mondiale risicomaatschappij leven, gekenmerkt door risico's waarvoor we liever onze kop in het zand steken: van pandemieën tot klimaat- of vluchtelingencrisis.

De denkkaders van de Duitse socioloog Ulrich Beck zijn brandend actueel. Kenmerkend aan de risicomaatschappij zijn complexiteit en 'wicked risks', risico’s die in elkaar grijpen, elkaar versterken of zelfs uitlokken. Zoals de coronapandemie waartegen we vandaag vechten, en haar ongekende verspreiding door de hyperglobalisering. De oude risicologica werkt dan niet langer, omdat ze die complexiteit negeert.

De voormalige Europese klimaatchef Jos Delbeke stelt terecht dat de coronacrisis een ideaal moment is voor een EU-pact met de luchtvaartsector.

Vroeger konden we ons veroorloven één risico te isoleren, aan risicobestrijding te doen op dat domein (corona) en vervolgens vast te stellen hoe die 'rationele' deeloplossingen tot ongewenste neveneffecten op andere domeinen leiden - bijvoorbeeld voor klimaat en armoede. Vandaag ontbreken de tijd en de financiële middelen om eerst het ene risico aan te pakken en zo 'en stoemelings' andere risico's te vergroten. Daarom moeten alle relancemaatregelen na de coronacrisis tegelijk klimaat- én sociale maatregelen zijn.

Chantagemiddel

Dat inzicht moet het relancebeleid dragen. Niet de restauratie van de oude economie, maar de relance voor de toekomst. Net daar dreigen de besprekingen met Brussels Airlines - maar evengoed in Duitsland met Lufthansa, in Nederland met KLM en in alle andere Europese landen - nu al mis te lopen. Met jobs als chantagemiddel vecht de sector voor het herstel van een onhoudbaar mobiliteitsmodel.

Een duur en weinig duurzaam scenario kondigt zich aan. In verspreide slagorde staan alle landen in Europa op het punt hun luchtvaartmaatschappijen met belastinggeld te ondersteunen, in een poging weer aan te sluiten bij de groeiscenario’s van voor de coronacrisis. Regeringen in heel Europa dreigen miljarden uit te geven om een sterk vervuilende sector weer van de grond te krijgen en tijdelijke jobs te redden ten koste van het klimaat.

Neveneffecten

Ondertussen warmt het klimaat op en krijgt de Green Deal maar langzaam vorm. Binnen enkele jaren volgt de vraag opnieuw miljarden naar de luchtvaartsector te laten vloeien, maar dan voor het klimaatbeleid. Ondertussen missen we de kans te investeren in structurele alternatieven, waaronder treinverbindingen voor alle korte en middellange afstanden. We zien de kroniek van een aangekondigde kortetermijndeal, waarbij de oplossingen voor één risico de ongewenste neveneffecten creëren voor een volgend.

Nochtans is een ander scenario mogelijk, waarbij de relancemaatregelen in het post-coronatijdperk worden gebruikt voor de inhaalbeweging om de klimaatcurve af te vlakken. Dan gaat het om meer dan vage beloftes over de vervanging van enkele oude toestellen door iets minder vervuilende of lawaaierige.

De besprekingen met Brussels Airlines, maar evengoed in Duitsland met Lufthansa, in Nederland met KLM en in alle andere Europese landen, dreigen nu al mis te lopen.

De voormalige Europese klimaatchef Jos Delbeke stelt terecht dat de coronacrisis een ideaal moment is voor een EU-pact met de luchtvaartsector. In ruil voor onmiddellijke steun, die de bedrijven laat overleven, moet de sector aanvaarden dat de bestaande belastingvrijstellingen op kerosine en tickets snel worden afgebouwd. Steun in ruil voor klimaatengagement en eerlijke belastingen. En niet land per land, in verspreidde slagorde, maar Europees.

Leren leven in de risicomaatschappij betekent risico's vandaag ernstig nemen, maar ook de onderling verbonden wicked risks van morgen durven aanpakken. Misschien vraagt dat nog meer politieke moed dan het invoeren van lockdownmaatregelen. Maar een keuze is er ook hier niet, tenzij we de klimaatcurve willen laten ontsporen.

Lees verder

Gesponsorde inhoud