opinie

Meer dan ooit nood aan Europese solidariteit

Als we de eenheidsmarkt willen beschermen, volstaat het niet de eigen economie te redden. Elke lidstaat heeft er belang bij dat alle andere lidstaten de coronacrisis overwinnen.

De wereldwijde schok van de coronapandemie treft alle Europese landen. Europa beleeft zijn ergste gezondheidscrisis sinds de Spaanse griep. De Europese economieën zullen veel meer schade ondervinden dan aanvankelijk gedacht. Daarom is een goed gecoördineerd beleidsantwoord nodig, zowel bij de lidstaten als op Europees niveau. Het is cruciaal de economische schade zoveel mogelijk te beperken en de financiële stabiliteit in stand te houden. Zodra de gezondheidscrisis onder controle is, moeten we het economische herstel voorbereiden. De ernst van de medische situatie en de omvang van de verwachte economische en sociale schade maakt Europese solidariteit hoogdringend.

©AFP

Lidstaten hebben forse budgettaire maatregelen genomen tegen de economische schade. De begrotingsmaatregelen worden voor 2020 geschat op gemiddeld 2,3 procent van het bruto binnenlands product (bbp). De programma’s om de liquiditeit te ondersteunen via overheidsgaranties en uitstel van belastingbetalingen voor bedrijven en particulieren lopen op tot meer dan 13 procent van het bbp.

Er circuleren voorstellen om nieuwe instellingen of nieuwe financiële instrumenten te creëren. Maar dat vergt tijd, tijd die we niet hebben.

Om die nationale maatregelen aan te vullen is een gecoördineerde aanpak op Europees niveau nodig. De Europese Commissie heeft de regels voor staatssteun versoepeld en heeft samen met de Europese Raad de ‘ontsnappingsclausule’ van de begrotingsregels geactiveerd, zodat landen hun begrotingsuitgaven kunnen opvoeren. Maatregelen van de Europese Centrale Bank zijn cruciaal om de banken en de financiële markten verder te laten functioneren.

De vraag is wat nu en in de nabije toekomst nog meer mogelijk is op Europees niveau. Hoe kan Europa snel bijkomende financiering mobiliseren om overheden, bedrijven en burgers in alle EU-lidstaten te ondersteunen? Op de korte termijn en minstens voor 2020 moet de Europese solidariteit vorm krijgen door snel gebruik te maken van bestaande Europese instellingen - de Commissie, de Investeringsbank (EIB) en het Stabiliteitsmechanisme (ESM) - en de instrumenten die zij ter beschikking hebben.

Garantiefonds

De Europese Commissie heeft een werkloosheidsverzekering aangekondigd om zoveel mogelijk jobs veilig te stellen. Bijkomend wordt de 37 miljard euro van het Corona Response Investment Initiative gebruikt voor de ondersteuning van de gezondheidszorg, kmo’s en de arbeidsmarkt. De Europese Investeringsbank stelt een pan-Europees garantiefonds voor. Daarin zouden voor 25 miljard euro waarborgen van lidstaten komen, die dan inzetbaar zijn als hefboom om 200 miljard euro extra te mobiliseren voor kmo’s, midcaps en bedrijven in de reële economie.

De bestaande instellingen hebben bewezen dat ze efficiënt en succesvol zijn, zelfs bij flinke economische tegenwind. Dit keer kunnen ze nog meer doen.

Het Europees noodfonds ESM beschikt over 410 miljard euro munitie en kan daarmee kredieten verschaffen tegen een lage rente. De gereedschapskist van het ESM bevat verschillende financiële instrumenten voor verschillende omstandigheden. Momenteel lijken de zogenaamde voorzorgskredietlijnen – nooit eerder ingezet – het meest geschikt. Dergelijke kredieten bieden het voordeel dat het geld snel kan stromen als een land dringend steun nodig heeft, omdat de voorziening al in stelling is.

Als de Investeringsbank en het ESM het gaspedaal verder induwen, moeten ze obligaties uitgeven om hun kredietverschaffing te financieren. De Investeringsbank - en in mindere mate de Commissie - geven zulke schulden uit voor alle 27 lidstaten, en het ESM-noodfonds voor de 19 landen van de eurozone. Die drie instellingen geven al jaren zogenaamd gemutualiseerd schuldpapier uit, Europese schulden dus. Vandaag hebben ze ongeveer 800 miljard euro schulden uitstaan. Alle drie verschaffen ze financiering tegen rentes die een flink stuk onder de financieringskost van de meeste lidstaten liggen. Ze hebben ook bewezen dat ze efficiënt en succesvol zijn, zelfs bij flinke economische tegenwind. Dit keer kunnen ze nog meer doen.

Succes

Er circuleren voorstellen om nieuwe instellingen of nieuwe financiële instrumenten te creëren. Maar dat vergt tijd, tijd die we niet hebben. Aan het begin van de eurocrisis had het eerste tijdelijke reddingsfonds, de European Financial Stability Facility, zeven maanden nodig om zijn eerste obligatie uit te geven. En dat was al een met een rotvaart in vergelijking met gelijkaardige instellingen, die drie jaar nodig hadden. Nieuwe Europese schulden creëren vergt kapitaal, waarborgen of toegewezen inkomsten, en daarnaast een goed werkend juridisch- en governancesysteem. Daarom gebruiken we best alle bestaande instellingen en instrumenten die al jaren met succes grote sommen mobiliseren.

De komende jaren is Italië best geen nettobetaler aan de Europese begroting.

Als we verder kijken dan 2020, zijn oplossingen mogelijk die verder reiken en nodig zijn om de Europese economieën te helpen herstellen van deze schok. Zoals Commissievoorzitter Ursula von der Leyen heeft aangekondigd, is de volgende meerjarenbegroting gericht op de bestrijding van de economische impact van de coronacrisis. De focus kan dan liggen op lidstaten die kampen met bijzonder negatieve economische gevolgen. De komende jaren is Italië best geen nettobetaler aan de Europese begroting. Bijkomend kan de EIB haar kapitaal verhogen om zo de komende jaren meer geld uit te lenen. En het ESM heeft leencapaciteit beschikbaar.

Lees verder

Gesponsorde inhoud