opinie

Naar redelijke aansprakelijkheid bedrijfsleiders

De wetgever zoekt terecht middelen om de aansprakelijkheid van bestuurders - vandaag onbeperkt - draaglijker te maken. Maar de oplossing die op tafel ligt, een plafonnering in functie van de grootte van de onderneming, is misschien een kort leven beschoren.

Door Carl Leermakers en Magali Comans, advocaten bij CMS

Een pluim op de hoed van deze regering: ze hervormt onze wetboeken grondig en snel. De economie nam vaak revanche op het vennootschapsrecht en trok zich weinig aan van oubollige regels. Gerechtelijke kraaide daar geen haan naar. Het resultaat: de wet volgde de praktijk, niet omgekeerd. De regering hervormt het vennootschapsrecht, dat flexibel genoeg moet zijn zodat die revanche eindelijk ophoudt. En het moet snel gaan.

Carl Leermakers ©RV DOC

De Raad van State is minder enthousiast: het ontwerp ontbeert samenhang, terminologisch en inhoudelijk. De wetgever moet de tekst grondig onderzoeken en herwerken. Niets wereldschokkends, en het maakt vermoedelijk ook niet uit voor de timing, omdat die grondige herwerking er wellicht niet komt. Het moet snel gaan, nietwaar.

Vele bestuurders dragen een aansprakelijkheid die hun verantwoordelijkheden de facto overtreft

Over één onderwerp is de Raad van State niet mals: de beperking van aansprakelijkheid van bestuurders. Bestuurders van vennootschappen zijn jegens de vennootschap en jegens derden (schuldeisers bijvoorbeeld) onbeperkt aansprakelijk voor de fouten die ze begaan. Minister van Justitie Koen Geens (CD&V) stelt voor die aansprakelijkheid ook voor zware fouten te beperken tot een maximumbedrag (‘cap’) van 250.000 euro voor de kleinste vennootschappen tot 12 miljoen euro voor de grootste vennootschappen.

Het idee om de foutaansprakelijkheid te beperken is niet nieuw: werknemers zijn jegens derden alleen aansprakelijk voor hun ‘zware’ (of herhaalde) fout. Hetzelfde geldt voor het personeel van de overheid. Ook de aansprakelijkheid van bedrijfsrevisoren voor de uitvoering van hun wettelijke controleopdracht is sedert een tweetal jaren beperkt tot minimum 3 en maximum 12 miljoen euro. Maar de beperking van bestuurdersaansprakelijkheid tot een cap is uniek.

Magali Comans ©RV DOC

De Raad van State geeft een waslijst redenen waarom de cap een inbreuk maakt op de beginselen van gelijkheid en non-discriminatie. Maar volgens de regering zijn er goede argumenten voor de caps. De aansprakelijkheid van (top)managers, die geen bestuurder maar vaak de ‘echte’ leidinggevenden zijn, is de facto beperkt. Belgische bestuurders lopen een groter risico aansprakelijk te worden gesteld dan bestuurders in onze buurlanden. De aansprakelijkheidsbeperking leidt tot een betere verzekerbaarheid. Ook de aansprakelijkheid van bedrijfsrevisoren is beperkt qua bedrag.

Verantwoordelijkheden

Het eerste argument klopt gedeeltelijk. Leden van een directiecomité of van het dagelijks bestuur zijn ook aansprakelijk voor beslissingen die tot hun bevoegdheid behoren, ter ontlasting van de aansprakelijkheid van bestuurders.

Bovendien wordt het verschil tussen werknemers en bestuurders alleen maar groter: werknemers blijven onbeperkt aansprakelijk voor een zware fout, terwijl dit voor bestuurders wordt beperkt. Maar het blijft waar dat vele bestuurders een aansprakelijkheid dragen die hun verantwoordelijkheden de facto overtreft. Zelfs in middelgrote ondernemingen kan de raad van bestuur niet alles overzien. De wetgever wil dat terecht aanpakken.

Bestuurdersaansprakelijkheid is in ons land al perfect verzekerbaar.

Het verzekerbaarheidsargument daarentegen verbaast, en is vermoedelijk niet goed doorgesproken met de verzekeraars. Bestuurdersaansprakelijkheid is in ons land al perfect verzekerbaar (tenzij je aanklopt bij een verzekeraar wanneer het faillissement van de vennootschap onafwendbaar lijkt), en verzekeringspolissen hebben sowieso altijd een dekkingsplafond. De wettelijke beperking van aansprakelijkheid zal dus vermoedelijk niet zoveel veranderen aan de verzekerbaarheid, noch aan de premies.

De beperking van aansprakelijkheid van bedrijfsrevisoren geldt enkel voor hun controletaak. Die is niet vergelijkbaar met een bestuurderstaak.

Andere landen

Het klopt ten slotte dat in enkele EU-landen derden minder recht hebben bestuurders van een vennootschap rechtstreeks aansprakelijk te stellen. Toch is in minstens evenveel EU-landen bestuurdersaansprakelijkheid minstens even zwaar, zeker in geval van faillissement. En het aangehaalde voorbeeld van de VS geldt al helemaal niet: daar worden vaak schadevergoedingen toegekend die de reële schade ver overtreffen (via punitive of exemplary damages). Kortom, met rechtsvergelijking kan je alle kanten op.

In rechtssystemen waar bestuurdersaansprakelijkheid ‘beperkter’ is, komt dit vaak door een engere invulling van het foutbegrip, of het afschermen van bestuurders tegen aanspraken van derden. Hier doet zich geen probleem van discriminatie voor. De Belgische oplossing - loutere caps - is uniek.

Zware fout

In de hoorzittingen kwam heel wat kritiek op dat idee. Er zijn ook andere denkpistes: de beperking niet laten gelden bij zware fout bijvoorbeeld. Hierop antwoordde minister Geens dat dat de hele beperking onderuithaalt: de meeste bestuurdersfouten zijn net zware fouten. Men rechtvaardigt dus de beperking met het argument dat andere rechtssystemen ook beperkingen hebben, bijvoorbeeld door bestuurders alleen (onbeperkt) aansprakelijk te stellen voor zware fouten, om vervolgens de beperking uit te breiden tot zware fouten.

Het is jammer dat men, in de zoektocht naar meer redelijkheid, niet heeft gedacht aan het aanpassen van het foutbegrip of aan de bescherming tegen rechtstreekse vorderingen van derden

Het is jammer dat men, in de zoektocht naar meer redelijkheid, niet heeft gedacht aan het aanpassen van het foutbegrip of aan de bescherming tegen rechtstreekse vorderingen van derden. Kamerlid Wim Van der Donckt (N-VA) had het bij het rechte eind toen hij meer graten zag in een aanpassing van het foutbegrip.

Rechtsonzekerheid

Het huidige voorstel kan afgeschoten worden door het Grondwettelijk Hof wegens discriminatie. En dan staan we nergens, want dan ontstaat een fase van volledige rechtsonzekerheid, waardoor de caps geen enkel concreet resultaat opleveren. En dan zwijgen we nog over de reactie van het publiek bij een mogelijk faillissement van een beurgenoteerde onderneming, als geschermd wordt met een aansprakelijkheidsbeperking tot 12 miljoen euro terwijl beleggers door zware fouten van het bestuur een veelvoud van dat bedrag hebben verloren.

Het wordt nog een interessante discussie in de Kamer, deze herfst.

Lees verder

Tijd Connect