Naar volgende crisis is het turen in een troebele glazen bol

©EPA

De lage rente van de jongste jaren was nodig om de groei te ondersteunen, maar die bodemrente heeft tegelijk een kwetsbaardere financiële omgeving geschapen. Dit zou de voorbode kunnen zijn van een hobbelige rit.

De volatiliteit op de financiële markten was de voorbije jaren zeer laag, een oase van rust zeg maar. Juist dan is waakzaamheid geboden. Stabiliteit creëert instabiliteit na verloop van tijd, zo leerden we van de Amerikaanse econoom Hyman Minsky. Gezien de snelle opeenvolging van financiële schokken sinds begin jaren zeventig lijkt het een kwestie van tijd voor de volgende episode zich aandient.

Hoe de volgende neergang zich juist manifesteert? Eerlijk, ik weet het niet. Zoals Keynes zei: ‘Wat uiteindelijk gebeurt, is meestal niet het onvermijdelijke maar het onvoorspelbare.’

Tien jaar na de val van Lehman Brothers nemen de risico’s opnieuw toe, maar voorlopig is er onvoldoende bewijsmateriaal om een nieuwe grote economische crisis af te kondigen. Toch mogen we niet blind zijn voor de risico’s. Liquiditeit dringt zich hoe langer hoe meer op als sleutelwoord, zeker nu centrale banken een exit zoeken uit het ultrasoepele monetaire beleid en de meeste financiële activa aan de dure kant noteren.

Flitsen

Het voorbije decennium kende een grote verschuiving van actief naar passief beleggen. Terwijl de wereldwijde markt voor passieve aandelenfondsen in 2008 beperkt bleef tot 800 miljard dollar is dat opgelopen tot 5.000 miljard dollar. Dat stemt in bedrag overeen met ongeveer 40 procent van de globale aandelenactiva onder beheer. Het fenomeen werkt kuddegedrag in de hand en verbergt mogelijk grote cascade-effecten wanneer financiële markten fors corrigeren.

Bovendien spelen spitsvondige wiskundige algoritmes, de zogenaamde flitshandel, een steeds belangrijkere rol. Doorgaans fungeren ze als verschaffer van extra liquiditeit, maar ze kunnen flashcrashes in de hand werken. Dat hebben we op kleine schaal gezien in mei 2010, oktober 2014 en augustus 2015. Wat als een veel grotere versie zich aandient?

Een bijkomende vraag is hoe financiële portefeuilles zich dan gedragen. Kunnen obligaties evenveel tegengewicht voor aandelen bieden als in het verleden? Met het huidige lage niveau van de rente en de torenhoge balansen van de centrale banken lijkt het antwoord eerder negatief.

Naakt

‘Pas als het water zich terugtrekt, kun je zien wie naakt zwemt’, zei de Amerikaanse investeerder Warren Buffett ooit plastisch. Van sommige ondernemingen zal blijken dat ze geen kleren aanhebben. Het aantal bedrijven dat zwaar in de schulden zit - waarvan de uitstaande schuld meer dan vijf keer de winst bedraagt - is de voorbije jaren fors toegenomen.

Op basis van een wereldwijde steekproef bij 13.000 bedrijven schat het ratingbureau Standard & Poor’s dat het aandeel van die bedrijven is opgelopen van 32 procent in 2007 tot 37 procent in 2017. Over de periode 2011-2017 groeide de schuld van niet-financiële bedrijven met liefst 15 procentpunten, tot 96 procent van het bruto binnenlands product.

De kredietwaardigheid van de bedrijven gaat gemiddeld achteruit. Bovendien zochten sommige pensioenfondsen, hedgefondsen, vermogensbeheerders en verzekeraars hun heil in ondoorzichtige private kredietverlening, waarschuwen toezichthouders.

Ik wil ook nog zien hoe de hele technologiehausse zich staande houdt als het geldbeleid minder soepel wordt, al loopt de vergelijking met de jaren 90 op verschillende vlakken mank.

Triggers

Centrale banken bewandelen de weg van de geleidelijkheid en proberen de financiële markten zo goed mogelijk te informeren over hun reisweg. Maar ook monetaire beleidsmakers en toezichthouders beschikken niet over een onfeilbare gps. Hogere beleidsrentes bieden meer marge om de volgende recessie te bekampen, maar hoeveel hoger kunnen ze gaan zonder de economische activiteit en de financiële rust te ondermijnen?

Andere triggers zijn mogelijk: een cyberaanval die alles platlegt, een pijnlijke protectionistische kramp, een grootschalig militair conflict, een ongeziene milieuramp, Trump, China, de brexit… Vul gerust aan.

En krijgen we dan een doordeweekse recessie of een diepe crisis? Ten eerste: de beurs is niet gelijk aan de economie. Of zoals de econoom Paul Samuelson het verwoordde: ‘De aandelenmarkt heeft negen van de vijf jongste recessies voorspeld’.

Een tweede aandachtspunt is de mate van betrokkenheid en de kwetsbaarheid van de bancaire sector als spil van het financiële systeem. Als de banken in de problemen komen, zoals in 2008, sleuren ze de hele economie mee in hun val. Kapitaalbuffers en liquiditeitsratio’s zijn nu een stuk steviger dan in 2008. En het lijkt er evenmin op dat ze zich massaal en op dezelfde schaal hebben ingelaten met roekeloze praktijken.

 

Hans Bevers is hoofdeconoom van Bank Degroof Petercam en auteur van 'Achteraf is het makkelijk' (Polis)

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect