opinie

Nationale Veiligheidsraad kiest voor zone van de valse hoop

Emeritus professor management Vlerick Business School

Het debat over de nodeloos alarmerende besmettingscijfers is misleidend. De cijfers zijn bovenal een vroeg signaal, en dus moet je ze koesteren.

Misschien zouden onze coronabeslissers toch beter eens een goed boek over besliskunde lezen. Ik denk dan bijvoorbeeld aan ‘The Art of High Stakes Decision Making’ van John Murninghan en John Mowen, een titel die ik graag vertaal als ‘Beslissen als het er echt op aan komt'.

De auteurs focussen op weerspannige, taaie beslissingen (‘tough calls’), beslissingen met verregaande gevolgen, waarbij de informatie dubbelzinnig is, de waarden conflicteren en experts het niet eens zijn. Dat is heel herkenbaar. Klinkt als covid.

Let vooral op, verwittigen de auteurs, als het probleem een exponentiële kromme kan volgen: uitzaaiende kanker, schuldenputten, roddels, besmettingen. Aanvankelijk heeft een vertraging in de corrigerende actie niet veel gevolgen. Je kan gerust nog wat geld spenderen aan luxe. Desnoods neem je een nieuwe lening om de vorige put te dempen. De dokter vraagt nog een bijkomend onderzoek, en omdat je graag op vakantie vertrekt, stel je dat onderzoek twee weken uit.

Moet je wachten tot de cijfers zich vertalen in hospitalisaties en overlijdens? Dan zit je helaas al in de zone van de valse hoop. Je geraakt nooit meer zonder ernstige kleerscheuren ‘op de kromme’.

Er lijkt niets te gebeuren. Langzaam wordt het probleem ernstiger en de symptomen vervelender. Je moet steeds meer middelen inzetten om je probleem aan te pakken. Je gaat naar een pandjesman en verpandt een juweel. Als je dan blijft schulden maken, is dat nog leefbaar tot er een kantelpunt wordt bereikt, en dan sukkel je in de ‘zone van de valse hoop’. De as van de kar die je te vol hebt geladen is gebroken. Het helpt niet meer stenen weg te nemen. Je had vroeger moeten stoppen met te laden.

In de ‘zone van de valse hoop’ leef je van de illusie van controle. Je denkt dat de maatregelen die je vroeger had kunnen treffen, die relatief mild waren, nu ook nog volstaan. Voor corona denk ik daarbij aan mondmaskers op het openbaar vervoer, of allerlei oproepen voor het schaarse goed ‘gezond verstand’. Of regelmatig de handen wassen. Maar over enkele dagen is dat valse hoop. Je komt er zo niet meer. Er worden dan maatregelen getroffen die het sociale en economische leven niet meer onaangenaam maken, maar gewoonweg verwoesten. Dan zijn we het kantelpunt voorbij gesukkeld, recht in de zone van de valse hoop.

Systemen met vroege signalen hoeven echt niet perfect te zijn. Het enige waar je over moet waken is dat je ‘op de curve blijft’ en niet begint achter te lopen.

Het advies van experts besliskunde? Werk een systeem uit van vroege signalen. Hoe vroeger je een detectiesysteem uitbouwt, hoe sneller je kan kan ingrijpen. Die systemen hoeven echt niet perfect te zijn. Het enige waar je over moet waken is dat je ‘op de curve blijft’ en niet begint achter te lopen. Als je kwetsbaar bent voor het maken van schulden, werk dan met omslagen en kijk wanneer een omslag leeg is, zo kan je leren een beetje van je geld voor schuldafbouw te reserveren. Doe een jaarlijkse medische check-up, dan krijg je tijdig signalen over je gezondheid. Wacht niet tot je in het ziekenhuis ligt.

Kantelpunt

De discussie over de nodeloos alarmerende besmettingscijfers is misleidend. Die cijfers op zich zijn inderdaad moeilijk te vergelijken met die van andere landen en van andere tijden, maar ze zijn bovenal een vroeg signaal. Dus moet je ze koesteren. Moet je wachten tot de cijfers zich vertalen in ziekenhuisopnames en overlijdens? Dan zit je helaas al in de zone van de valse hoop, je geraakt nooit meer zonder ernstige kleerscheuren ‘op de kromme’.

Een moderne auto zet zijn veiligheidssystemen al klaar nog voor het ongeval echt plaatsvindt. Besmettingscijfers zijn een vroege indicator. Ze kunnen ons helpen het kantelpunt te vermijden. De Nationale Veiligheidsraad heeft zich in slaap laten wiegen door mensen die weten hoe ze gelijk moeten krijgen. Ik volg liever mensen die gelijk hebben. En die mij beschermen tegen de zone van de valse hoop.

Marc Buelens

Emeritus professor management Vlerick Business School

Lees verder

Gesponsorde inhoud