opinie

Net als Rusland moet het Westen van gedaante veranderen

Emerita professor Ruslandkunde aan de KU Leuven.

Het Westen, de NAVO en de Europese Unie bekijken het conflict in Oekraïne vanuit een militaristische tunnelvisie. De strategie van Rusland counteren vergt een bredere aanpak.

Hoe goed zou de Russische politieke elite vertrouwd zijn met de 'Metamorfosen' van Ovidius? In het nog altijd lezenswaard epos verhaalt de oud-Latijnse dichter hoe goden, mensen en andere wezens dramatische gedaanteverwisselingen ondergaan, altijd met een welbepaalde bedoeling of vanuit, meestal amoureuze, ontembare verlangens.

Rusland stuurt tal van verontrustende boodschappen de wereld in, die de bestaande wereldorde, de internationale betrekkingen en het internationaal recht grondig onder druk zetten.

Ook de Russische president Vladimir Poetin heeft sinds zijn aantreden in 2000 enkele metamorfoses ondergaan. Van een snel populair geworden autocraat ontpopte hij zich bij het begin van de oorlog in Oekraïne als een nietsontziende, landhongerige dictator. De langgerekte ovale witte tafel waaraan Poetin vanaf dan zijn gasten ontving, ging als iconisch beeld de wereld rond.

Ook ex-president en ex-premier Dmitri Medvedev veranderde van gedaante: hij ruilde zijn rol van een moderne, vlotte jurist met wie het Westen dacht te kunnen praten in voor die van een ambitieuze ondervoorzitter van de Russische Veiligheidsraad. Begin april liet hij zich via het socialemediakanaal Telegram droogweg ontvallen dat het doel van Poetin was een open Eurazië opbouwen, van Lissabon tot Vladivostok.

De essentie

  • De auteur: Katlijn Malfliet is emerita professor Ruslandkunde aan de KU Leuven.
  • De kwestie: Het Westen, de NAVO en de Europese Unie bekijken het conflict in Oekraïne alleen militair, terwijl Rusland ook op veel andere vlakken opereert.
  • Het voorstel: Tegenover de Russische Gerasimov-doctrine kan het Westen een ‘coalitie van bereidwilligen’ vormen met politieke leiders, ondernemers, diplomaten, academici, vredesorganisaties en klimaatactivisten.

Poetin wees op zijn gelijkenis met Peter de Grote, wegens hun beider queeste Russisch land ‘terug te winnen’. Niet te verwonderen dat het Westen al snel overtuigd was dat het doel van de Russische invasie in Oekraïne was in een drietal dagen de hoofdstad Kiev te veroveren en daar een regimewissel door te voeren. Toen dat niet doorging, werd snel geconcludeerd dat Moskou niet in zijn opzet slaagde en dat het Russisch leger zich met scha en schande moest terugtrekken in plaats van grote stukken land te veroveren, zoals tsaar Peter de Grote en vooral tsarina Katharina II hadden gedaan. Die smalende triomfkreten klonken zeker toen het Oekraïense leger Cherson opnieuw heroverde.

Ambitieuzer

Maar wil dat Rusland wel vanuit een ontembare landhonger gebied veroveren? Is dat geen al te beperkte focus op het militaire gebeuren in Oekraïne? Is het Kremlin niet nog veel ambitieuzer? Als het de bedoeling was het territorium van het vroegere Sovjetrijk te heroveren, dan is de opbrengst met de opslorping van de vier gebieden Donetsk, Loehansk, Cherson en Zaporizja in de Russische Federatie vrij pover. Sinds de annexatie van de Krim in 2014 heeft Rusland amper een paar procenten van het vroegere territorium van het vroegere Oostblok opnieuw in bezit genomen.

Rusland heeft intussen wel de internationale machtsverhoudingen drastisch gewijzigd. Het is erin geslaagd tal van verontrustende boodschappen de wereld in te sturen, die de bestaande wereldorde, de internationale betrekkingen en het internationaal recht grondig onder druk zetten. Als een ‘draak in de mist’, naar Chinees voorbeeld, heeft het Kremlin tal van onheilspellende berichten de wereld in gespuwd.

Onze militaire en NAVO-kringen zijn er nog altijd te weinig van overtuigd dat een andere aanpak nodig is om de Russische ‘non-lineaire strategie’ te counteren. Zo rijden we onszelf mondiaal in de verdoemenis in.

Zoals het gevaar van kernwapens, maar ook van kerncentrales, die bij ongelukken geen grenzen kennen. De kwetsbaarheid van het Westen voor het energiewapen en de vluchtelingencrisis, de cyberoorlog en de desinformatie. De mogelijkheid tot eenzijdige annexatie van grondgebied, het potentieel tot vernietiging van levensnoodzakelijke infrastructuur, het oppoken van de onrust in ex-unierepublieken zoals Kazachstan, Moldavië en Nagorno-Karabach. Het doel om Oekraïne als staat en als natie te vernietigen, om het nadien op te nemen in de 'Russische beschaving' (‘Roesski mir’). Het beheersen van de wereldvoedselbevoorrading, het achter de schermen toezien op de activiteit van de Wagner-groep in Oost-Afrika. Zo kan het nog een tijdje doorgaan.

Gerasimov

Het Westen, de NAVO en de Europese Unie bekijken het conflict in Oekraïne vanuit een eenzijdig militaristische tunnelvisie. Zij moeten de verguisde Gerasimov-doctrine veel ernstiger nemen. Tegenover een ‘lineaire’ benadering van de oorlog (grondgebied veroveren met wapens, soevereiniteit van een land op militaire wijze beschermen) plaatst die doctrine een non-lineaire benadering, waarin allerlei tactieken - militair maar ook economisch, cultureel, politiek, geopolitiek, digitaal en informatief - kunnen worden ingezet om een strategisch doel te bereiken.

Toen het hoofd van de generale staf van de Russische strijdkrachten die doctrine in 2013 lanceerde, werd ze in westerse militaire kringen op hoongelach onthaald. Onze militaire en NAVO-kringen zijn er nog altijd te weinig van overtuigd dat een andere aanpak nodig is om die ‘non-lineaire strategie’ te counteren.

Daarmee rijden we onszelf mondiaal in de verdoemenis. Een uitweg is - alweer - een gedaantewissel, naar een ‘coalitie van bereidwilligen’, waarbij politieke leiders, ondernemers, diplomaten, academici, vredesorganisaties en klimaatactivisten samen massaal reageren. Het creëren van vredeskansen in Europa en in de wereld staat op het spel. De tijd is kort, maar het tij kan nog altijd worden gekeerd. Ook westerse metamorfosen zijn denkbaar.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud