opinie

Ondernemen in crisistijden doe je met wat in je koelkast zit

Veel ondernemers zien nu hun doelstellingen in het water vallen en moeten nieuwe overlevings- of groeipaden zoeken. ‘Effectueel denken’ kan hen helpen.

Stel, je nodigt vrienden uit voor een etentje. Na het doorbladeren van kookboeken, raadplegen van de culinaire sites en het aftoetsen van sociale media kies je een recept. Het verzamelen van de ingrediënten en het koken worden met de grootste zorg gepland. Twee uur voor het bezoek krijg je een telefoontje met de melding dat iemand allergisch is voor ingrediënten van het geplande hoofdgerecht.

Bart Derre. ©rv

Hoe reageer je? Bel je terug en verplaats je de afspraak? Of duik je opnieuw de kookboeken in? En andere optie is om gewoon de koelkast te openen en aan de slag te gaan met de producten die er nog in zitten. Dat is een klassieke pedagogische case die gebruikt wordt om het concept ‘effectueel redeneren’, in 2001 ontwikkeld door Saras Sarasvathy, uit te leggen. 

Bij causaal redeneren worden eerst feiten verzameld, wordt eventueel een business plan uitgewerkt, om vervolgens middelen te zoeken om de doelen te bereiken.

Voortschrijdend wetenschappelijk inzicht toont aan dat elk ondernemend gedrag het resultaat is van zowel rationele als niet-rationele beslissingsprocessen in onzekere omstandigheden. Net die onzekere omstandigheden zijn vandaag in zelden geziene proporties aanwezig. Ondernemers hanteren volgens Sarasvathy twee vormen van redeneren bij besluitvormingsprocessen: causaal en effectueel. Bij causaal redeneren worden eerst feiten verzameld, wordt eventueel een business plan uitgewerkt, om vervolgens middelen te zoeken om de doelen te bereiken. Het effectueel redeneren legt daarentegen de nadruk op de beschikbare middelen die in een onzekere omgeving nieuwe mogelijkheden en toekomsten creëren. Men kijkt wat er in de koelkast zit en begint te koken.

In een recent onderzoek bij 407 pas opgestarte bedrijven stelden Chinese onderzoekers vast dat er een exponentiële relatie bestaat tussen de mate van effectueel redeneren bij de ondernemer en de performantie van het bedrijf. Die relatie wordt zelfs gestimuleerd door een onzekere omgeving. Het bevestigt vroeger onderzoek dat aantoonde dat effectueel redeneren uitstekend past bij onzekere en volatiele tijden.

Effectueel redeneren legt de nadruk op de beschikbare middelen die in een onzekere omgeving nieuwe mogelijkheden en toekomsten creëren. Men kijkt wat er in de koelkast zit en begint te koken.

Het wordt dus almaar duidelijker dat effectueel denken voor een ondernemer eens zo belangrijk is in crisissituaties. Sarasvathy formuleerde een aantal principes die effectueel denken kenmerken. We sommen ze op, als ‘food for thought’ voor ondernemers die in deze tijden hun doelstellingen in het water zien vallen en nieuwe overlevings- of groeipaden moeten zoeken.

1.‘Bird in the hand’: wees zo creatief mogelijk met de beschikbare middelen. Denk aan tastbare middelen zoals je product, maar vooral ook aan niet-tastbare. Welke capaciteiten bezitten je medewerkers, en hoe je kan deze beter benutten? Je laat wellicht heel wat mogelijkheden liggen.

2.‘Affordable loss’: baseer je beslissingen niet op de verwachte return, maar op het maximale verlies dat je aankan en bereid bent om op te nemen. Neem in crisistijden zeker geen al te grote extra financiële risico’s.

3.‘Crazy quilt’: focus niet op mogelijke concurrenten maar creëer de toekomst samen met stakeholders. Denk na wie je stakeholders allemaal kunnen zijn. De sociale media hebben ook de drempel tot het snel aftoetsen en detecteren van zinvolle partners sterk verlaagd. Vertrek vanuit een gezamenlijke collectieve ambitie en puzzel met gemeenschappelijke middelen een nieuwe product-marktcombinatie in elkaar.

4.‘Lemonade’: stop niet al je energie in het anticiperen van onvoorziene omstandigheden, maar pas je aan als deze je ondernemend pad kruisen. Beschouw deze onvoorziene omstandigheden als een kans om middelen toe te voegen aan wat je al had.

5.‘Pilot in the plane’: tracht niet langer de toekomst te voorspellen, maar hem zelf te creëren. In onzekere omstandigheden wordt het statistisch voorspellen een heikele zaak door het ontbreken en wijzigen van informatie. Als we iets uit Covid-19 geleerd hebben, dan is het wellicht wel dat. De ondernemer die effectueel redeneert hanteert de slogan: ‘Als we de toekomst zelf creëren, hoeven we hem niet meer te voorspellen’.

Het is evident dat besluitvormingsprocessen van ondernemers in de realiteit een hybride vorm van causaal en effectueel redeneren aannemen. Maar in deze Covid-tijden lijkt het ons nuttig om het effectueel redeneren op de agenda van de ondernemer te plaatsen. Ga niet langer dagenlang aan de tekentafel zitten, maar trek je koelkast open en begin eraan.

Bart Derre, directeur E-Lab van HOGENT en partner The BEE

Yannick Dillen, docent ondernemerschap Vlerick Business School

Jimme Keizer, assistant professor ITEM groep, TU Eindhoven

Lees verder

Gesponsorde inhoud