opinie

Ongelijkheid is het koekoeksei in het onderwijsnest

Wil men voor alle kinderen de lat hoog genoeg kunnen leggen? Doe dan iets aan hun ongelijkheid voor de schoolcarrière en aan hun huiselijke stress, zodat hun belangstelling voor school kan toenemen. Nu krijgt enkel het onderwijs die hete aardappel toegeschoven. De school kan dit niet oplossen, zelfs niet met doorgedreven differentiëring en individualisering.

Het onderwijs telt meer en meer ‘vrijgestelde’ krachten die niet voor de klas of niet actief op school werken. Dit wordt een probleem omdat er een (te) grote kloof ontstaan is tussen de praktijkmensen (leerkrachten) en deze tussenniveaus, gaande van begeleiders, coaches, consultants, inspectie, bestuurders tot onderwijsverstrekkers. De agendapunten van de vrijgestelde bovenlaag sporen niet altijd met de bezorgdheden van de klasvloer. Hun inzichten lijken soms wereldvreemd en werken dikwijls niet. Op zich geen probleem, mocht upstairs meer rekening houden met downstairs. 

©Photo News

Zo werd jarenlang van bovenaf de boodschap gegeven dat de sociale lift van het onderwijs sputterde.  Iedereen moest immers over de lat geraken. Het beschuldigende, sociologische vingertje was nooit ver weg. De leraars waren te oubollig, hadden het zaligmakende differentiëren niet onder de knie,  hadden teveel oog voor de sterke leerlingen en te weinig voor de individuele noden. Met als gevolg dat de gezamenlijke instructie van de leerkracht voor de klas werd vervangen door de vrolijke, activerende werkvormen, al dan niet in groep, niet zelden ingelepeld via de lerarenopleiding. Jammer genoeg heeft de individualisering van het onderwijs een ander kwalijk effect opgeleverd: het niveau is gedaald en dit voor alle leerlingen, ook de kansarme.

De agendapunten van de vrijgestelde bovenlaag in het onderwijs sporen niet altijd met de bezorgdheden van de klasvloer

De school werd meer en meer voor een onoverkomelijk dilemma gesteld. Ze moet dezelfde hoge kwaliteitseisen halen voor alle leerlingen, maar heeft niet alle parameters in de hand. Misschien hebben we de belangrijkste voorwaarde zelfs helemaal niet onder controle?

Schaarstedenken

De inzichten van Eldar Shafir, professor aan de universiteit van Princeton, zijn hier verhelderend. Shafir deed onderzoek naar de gevolgen van armoede op onder meer gezondheid, levensverwachting, druggebruik, en schoolse achterstand. Hij wijt de achterstand van arme mensen aan het schaarstedenken: het brein van mensen in armoede functioneert anders en vernauwt noodgedwongen het blikveld. De aandacht  gaat naar alles wat schaars is, zoals geld, eten, en een veilig onderkomen. Je leeft noodgedwongen in het nu-moment en neemt domme, kortetermijnbeslissingen zonder langetermijnperspectief. Alles is gericht op overleven en niet op leven.

Vlaamse arbeiderskinderen maakten in de jaren ’50 en ’60 wèl de spurt omhoog, niettegenstaande het vrij klassieke onderwijssysteem

Sommige onderzoeken spreken bij extreme armoede zelfs van een IQ-verlies van 14 punten. Reken maar eens uit wat dit betekent voor een kleuter aan het begin van de schoolrit. Naar school gaan is je inschrijven in het langetermijnperspectief. Wil je dus voor alle kinderen de lat hoog genoeg leggen, dan moet er niet alleen iets gedaan worden aan het taalniveau, maar ook aan de ongelijkheid voor de schoolcarrière en de huiselijke stress van kinderen, zodat hun belangstelling voor school kan toenemen. Zit hier de verklaring voor het feit dat Vlaamse arbeiderskinderen in de jaren ’50 en ’60 wèl de spurt omhoog maakten, niettegenstaande het vrij klassieke onderwijssysteem? Arbeiderskinderen leefden niet in luxe, maar hadden ook niet echt iets tekort. Bovendien hadden ze meestal een stimulerende en sturende thuisomgeving die de school het allerbelangrijkste vond.

Willen we in de toekomst kwaliteit (blijven) leveren, dan moeten alle kinderen gelijker aan de schoolmeet kunnen verschijnen, dus vrij van het schaarstedenken. Voor alle duidelijkheid: de school kan dit niet oplossen, zelfs niet met doorgedreven differentiëring en individualisering.

Is dit probleem van ongelijkheid wel op te lossen? Op dit moment wordt de hete aardappel van de stijgende maatschappelijke ongelijkheid alleen naar het onderwijs toegeschoven. Wij moeten het ei van de stijgende maatschappelijke ongelijkheid uitbroeden terwijl de welgestelde koekoek zijn eigen naam roept. Dat is een beetje gemakzuchtig van sommige koekoeken, en zelfs weinig eervol. Wel zonde voor die ongelijke kinderen, de gepassioneerde leerkrachten en het kwaliteitsonderwijs in het bijzonder.

Lees verder

Tijd Connect