opinie

Over vrijheid, veiligheid en corona

De coronapandemie noopt tot moeilijke afwegingen tussen vrijheid en veiligheid. Elke beslissing heeft impact op de manier waarop we willen leven en omgaan met het coronavirus.

Een van de grote verworvenheden van mijn generatie (bouwjaar 1955) is vrijheid. In de naoorlogse periode heeft zich in ons deel van de wereld een cultuur van bijna absolute vrijheid ontwikkeld die wij als een belangrijk verworven recht beleven. Vrijheid van godsdienst, vrijheid van meningsuiting, vrijheid om zich wereldwijd bijna ongehinderd te verplaatsen en te reizen, vrije handel in goederen en diensten, …

Een tweede belangrijke verworvenheid was veiligheid. Ik heb in mijn leven nooit oorlog van nabij meegemaakt, en we ontwikkelden vanuit onze welvaart een risico averse cultuur. Ons voedsel en drinkwater voldoen aan de strengste veiligheidsnormen uit de wereldgeschiedenis. Als er twijfels zijn, passen we het voorzorgsbeginsel toe. We hebben een uitstekende gezondheidszorg en tegen zowat alles was een remedie. We kregen wel een aantal waarschuwingen (aids, influenza, SARS, BSE, …), maar altijd slaagden we erin om oplossingen te vinden.

Aan de horizon doemden de voorbije periode wel wat globale bedreigingen op. Ik denk aan de ontwikkeling van antibioticaresistentie of aan de klimaatproblematiek, maar dat was voor velen onder ons toch wat ver van ons bed. De aanslagen raakten ons nog het dichtst en het hardst.

Moeilijke afwegingen

En toen kwam corona, Covid-19, een full blown pandemie. Het was als een tsunami die in slow motion de wereld en ons land overspoelde en onze maatschappij midscheeps trof. Zoals gebruikelijk in zo'n crisis werd de wetenschap ingeschakeld, wereldwijd (WGO), Europees (ECDC) en Belgisch (universiteiten, Sciensano, GEES, …). Zij zouden aan de politiek de oplossingen aanreiken, zoals ze dat altijd al gedaan hadden, maar deze keer hadden ze er geen. De term voortschrijdend inzicht is nooit zo veel gebruikt als de voorbije zes maanden: het 'griepje' bleek een ernstige en soms dodelijke aandoening. Wel of geen maskers, scholen wel of niet dicht, wat met winkels, … ? De behandeling van Covid-19-patiënten moest een paar keer drastisch herbekeken worden, een vaccin is er (nog?) niet. De waarheid is dat de wetenschap, de 'experten' het ook niet wisten. Het was voor hen evengoed koffiedik kijken.

De term voortschrijdend inzicht is nooit zo veel gebruikt als de voorbije zes maanden: het 'griepje' bleek een ernstige en soms dodelijke aandoening.

Beleidsmakers hebben het in dergelijke omstandigheden erg moeilijk om een coherente aanpak uit te tekenen. Eerst zouden we het virus aan de grenzen tegenhouden - die illusie was van bijzonder korte duur - daarna ontwikkelde men een strategie om de verspreiding te vertragen. De wapens in de strijd tegen het virus waren bijna middeleeuws en deden me denken aan de bestrijding van de pest bij mensen en dieren in lang vervlogen tijden.

Confinement

Vanuit de vaststelling dat het virus hondstrouw de mens volgt, werd de menselijke activiteit op een laag pitje gedraaid, zowel maatschappelijk als economisch. Er kwamen nieuwe termen: lockdown, confinement - een prachtig woord, vind ik - social distancing. De basismiddelen in de bestrijding beperkten zich tot water en zeep, ontsmettingsalcohol, mondmaskers en afstand houden van mekaar. Een beetje basic in onze hoogontwikkelde maatschappij, maar daarmee zullen we het nog een hele tijd moeten doen.

Na het opvangen van de eerste schok, dankzij ons toch redelijk robuust gezondheidssysteem, zette men in op contact tracing en een meer brongerichte aanpak, voor zover men de bron kent natuurlijk. Ook daar is er wetenschappelijke onzekerheid: hoe verspreidt dit virus zich precies? En contact tracing is een hels karwei gebleken in onze vrijheidminnende samenleving. Medische informatie delen, botst met het medisch geheim, contacten delen met onze privacy.

Covid-19 heeft ons brutaal uit onze vrijheids- en veiligheidsbubbel gehaald. De oorspronkelijk grote solidariteit heeft plaats gemaakt voor een blame game.

Covid-19 heeft ons brutaal uit onze vrijheids- en veiligheidsbubbel gehaald. De oorspronkelijk grote solidariteit heeft plaats gemaakt voor een blame game. Het is de schuld van: de politici, de experten, de jongeren, de Antwerpenaren, de reizigers, de Marokkanen, de Joden, de buren … Kortom, van de anderen. Toch zullen we verder moeten roeien met de riemen die we hebben. Er zullen heel moeilijke afwegingen moeten worden gemaakt, want elke maatregel heeft zijn prijs: maatschappelijk en cultureel, in mensenlevens, voor onze levenskwaliteit en ons welzijn, voor onze economie. Elke beleidsbeslissing heeft impact op al deze vlakken en de vraag is welke prijs we willen en kunnen dragen. We zullen onze beperkingen moeten aanvaarden en samen/solidair leren leven en werken met dit nieuwe risico: burgers, politici, wetenschappers, ondernemers, werknemers …

Piet Vanthemsche schrijft dit opiniestuk in eigen naam. Hij is voorzitter van de Economic Risk Management Group (ERMG), die de overheid adviseert tijdens de coronacrisis.

Lees verder

Gesponsorde inhoud