opinie

Politici vergeten wat het is om in de geschiedenis te staan

Historicus en auteur van Greep naar de markt (2008) en Uit de Tijd (2009)

De huidige generatie politici lijkt geobsedeerd door tijd - de verkiezingen in 2024 - die ze eerst nog zelf moeten vormgeven. Ze lijken al bijna 16 maanden niet te beseffen dat ze hun politieke toekomst alleen kunnen vrijwaren door nu beleid te voeren. Ze vergeten wat het is om in de geschiedenis te staan.

Hoewel het raadzaam is niet te snel over een historisch unicum te spreken, omdat de nietsontziende speurzin van historici dat snel kan weerleggen, lijkt die term behoorlijk treffend voor de houding die de meeste politieke partijen na de parlementsverkiezingen van mei 2019 aannamen. Regeren leek niet hun eerste zorg, wel de volgende electorale ronde in 2024. Het is uiterst zelden gebeurd dat de boutade dat de dag na de verkiezingen al de volgende voorbereid worden zo letterlijk genomen wordt. Uit angst voor wat de ene of de andere coalitie, dit of dat akkoord, deze of gene toegeving zou brengen voor de stembusresultaten vijf jaar later voerden onderhandelaars loze rondedansjes uit op de tonen van bankroetjazzmuziek.

©rv

Minder dan een jaar na die verkiezingen werden we weer in het midden van de geschiedenis geslingerd. Gevoel voor geschiedenis ontstaat niet louter door de voortgang van de tijd. In de historie staan, bestaan als een historisch mens doet zich pas voor als een gebeurtenis inbreekt in wat we zijn gaan beschouwen als ons gestage tempo voorwaarts. Gezapig, als op het ritme van draaiende pedalen van een stadsfiets, dachten we in onze bubbel in het noorden van West-Europa geleidelijk het parcours af te leggen naar een almaar meer controleerbare wereld.

Zulke aan een geleidelijke, voorspelbare tijd opgehangen scenario’s zijn echter geen geschiedenis. Het verschil tussen toen en nu, vaak bruusk en brutaal, en het besef dat iets gebeurd is wat alles en iedereen onherroepelijk heeft veranderd, dat is historisch.

We hebben de huidige generatie politici zien speculeren op de tijd zonder te investeren. Zij berekenden hun rente over vijf jaar op een kapitaal dat nooit gedeponeerd is.

Voorwaarts dachten we te gaan. De verwachtingen die het einde van de Koude Oorlog in 1989 hadden gewekt waren weliswaar al een tijd ontmoedigd. Ze bleken niet bestand tegen oorlog en geweld rondom en zelfs op het Europese continent, tegen de groeiende vertrouwensbreuk tussen politiek en burgers, tegen een blik in de financiële en economische afgrond, tegen de Europese desintegratie met de brexit en veel Oost-Europese eigenzinnigheid. Niet alleen door de klimaatverandering, maar ook door andere ontwikkelingen in de rest van de wereld breekt het zweet ons uit. Nee, algauw na 1989 mochten we de illusie van een geschiedenisloze tijd niet meer koesteren.

Bankencrisis

Beseften we dat pas ten volle toen een onzichtbare ziekteverwekker elke vezel van ons leven aantastte? Een tijdperk dat zich was beginnen te hullen in de comfortabele, en soms ook wel verontrustende gedachte dat medische en andere spitstechnologie en superieure wetenschap de mens tot de ultieme meester van het universum gepromoveerd hadden, voelde weer de middeleeuwse ontzetting over pestplagen. De bankencrisis van 2008 die weer het verdwenen gewaande spook van de jaren 30 opriep, bleek nog maar een opmaat voor die van 2020. Na zo’n gebeuren lijkt niets nog voorspelbaar.

Als de leden van de coalitie die er misschien komt dezelfde nerveuze blik voortdurend op de volgende stembusslag gericht houden, zal van een regering nauwelijks sprake zijn, maar slechts van een politieke zenuwcrisis die elk betekenisvol handelen onmogelijk maakt.

‘Events, dear boy, events.’ Dat citaat is te sterk en te wezenlijk om in de komende tijd versleten te raken. Die wijsheid van de conservatieve Britse politicus Harold Macmillan van zowat een halve eeuw geleden is voor de huidige generatie politici, alvast in dit land maar misschien ook elders, kennelijk verloren gegaan. We hebben hen zien speculeren op de tijd zonder te investeren. Ze berekenden hun rente over vijf jaar op een kapitaal dat nooit gedeponeerd is. Ze leken in de illusie van een temporeel continuüm te verkeren, waarbij de tijd nu volgens dezelfde maat gewogen kan worden als die van over een half decennium. Ze beseften daarbij niet dat zich in het nu feiten opdringen en dat ze in dat nu moeten handelen. Die daden zullen pas de verderop gelegen tijd betekenisvol maken.

Bijna 16 maanden hebben ze verloren laten gaan om te regeren en daarmee aan het land te bewijzen dat zij het waard zijn herverkozen te worden.

Niet alleen legde het loze woekeren van de partijen met de tijd sinds mei vorig jaar een gebrek aan geloof in zichzelf bloot. Ze vergaten ook wat het is in de geschiedenis te staan: nu daden stellen, nu de breuken overbruggen, nu de tijd gebruiken om de geschiedenis van morgen te maken.

Als de leden van de coalitie die er misschien komt dezelfde nerveuze blik voortdurend op de volgende stembusslag gericht houden, zal nauwelijks van een regering sprake zijn, maar slechts van een politieke zenuwcrisis die elk betekenisvol handelen onmogelijk maakt. Niet alleen legde het loze woekeren van de partijen met de tijd sinds mei 2019 een gebrek aan geloof in zichzelf bloot. Ze vergaten ook wat het is in de  geschiedenis te staan: nu daden stellen, nu de breuken overbruggen, nu de tijd gebruiken om de geschiedenis van morgen te maken.

Chronos, de god van de tijd, kent geen genade en Clio, de muze van de geschiedschrijving, richt haar toorn op al wie haar negeert.

Olivier Boehme

Historicus en auteur van onder meer 'Greep naar de markt' (2008) en 'Uit de Tijd' (2009).

Lees verder

Gesponsorde inhoud