opinie

Politiek gesputter vraagt om fundamentele hervorming

Om de politiek beter te doen functioneren hoeft men zich niet te beperken tot het institutionele debat. Je kan nog andere mogelijkheden bedenken om de sputterende federale coalitievorming aan te pakken.

Je hoort wel eens dat de politieke crisis niet typisch Belgisch is, maar een onderdeel van een wereldwijd fenomeen. Op heel wat plaatsen viert politiek radicalisme hoogtij en bemoeilijkt het besturen of coalitievorming. Daar is iets van aan. België is geen eiland. Toch mag die vaststelling geen excuus zijn om niets te doen aan de federale blokkering. De Belgische politiek sputtert ook op zichzelf, los van internationale trends.

De bewering dat de federale patstelling geen typisch Belgisch fenomeen is, wordt dikwijls opgeworpen als het gaat over de oplossing die de N-VA naar voren schuift. Het confederalisme zou geen wondermiddel zijn, zeggen critici.

Op het vlak van coalitievorming durf ik dat te betwijfelen. Om de simpele reden dat in het confederalisme van de N-VA niet langer over een Belgische regering onderhandeld moet worden. De confederale regering wordt een haast automatische optelsom van de Vlaamse en Waalse regering.

En op beide niveaus komt men nog relatief snel tot het vormen van een coalitie. Het aantal partijen nodig voor een meerderheid is er relatief beperkt. In Vlaanderen heb je daarvoor momenteel drie partijen nodig, in Wallonië kan het zelfs met twee. Dat werkt een stuk makkelijker. Als men er dus in slaagt de Franstaligen van het confederalisme te overtuigen, wat zeer moeilijk lijkt, dan zouden we wellicht veel sneller op alle niveaus een regering hebben.

Efficiëntie

Of in zo’n confederale constructie beter bestuurd wordt, is moeilijker te zeggen. Zowel voor- als tegenstanders maken hun afwegingen op basis van ‘efficiëntie’. Door bevoegdheden op te delen kan je volgens de confederalisten bestuur op maat leveren en kan een blokkering door communautaire tegenstellingen vermeden worden. Een gezonde vorm van concurrentie tussen de deelstaten kan ook een beter beleid opleveren.

Veel politieke leiders zijn liever meester in hun lilliputpartij dan dienaar van het algemeen belang.

De tegenstanders verwijzen naar de complexiteit van het systeem en de stilstand die in bepaalde dossiers al bestaat als gevolg van de opsplitsing van bevoegdheden. Voor hen moet er voor de efficiëntie eerder een herfederalisering van bevoegdheden komen.

Theoretisch kan je zowel voor confederalisme als voor herfederaliseren een lans breken, maar the proof of the pudding ligt in the eating. Het enige wat we al kunnen zeggen, is dat confederalisme België dichter bij een splitsing brengt en herfederaliseren meer België oplevert.

Ideologisch

Het debat over confederalisme en herfederalisering is in essentie geen efficiëntiedebat, maar eerder een ideologisch debat over de vraag of men zich eerder met een Vlaamse dan wel een Belgische gemeenschap wil identificeren. Dat is een legitiem en noodzakelijk debat, maar omdat de gevolgen van beide pistes moeilijk in te schatten zijn, is het niet per se een discussie over beter bestuur.

De coalities die op tafel liggen, tellen minstens vijf (paars-geel) tot zeven partijen (Vivaldi). Dat zijn er veel om een besluitvaardige regering mee te kneden

Een beter functioneren van de politiek hoeft zich bovendien niet tot het institutionele debat te beperken. Er zijn ook andere mogelijkheden denkbaar om de sputterende federale coalitievorming aan te pakken. Minder partijen bijvoorbeeld.

De coalities die op tafel liggen, tellen minstens vijf (paars-geel) tot zeven partijen (Vivaldi). Dat zijn er veel om een besluitvaardige regering mee te kneden. Zeker als elke partij zich voldoende wil profileren bij de volatiele kiezer. Door het grote aanbod aan partijen wordt toetreden tot een coalitie bovendien risicovoller, omdat kiezers makkelijker kunnen overstappen naar een ideologisch verwante concurrent.

Herverkaveling

Een oplossing kan dus ook liggen in een afslanking van het partijaanbod. Dat kan door het kiesstelsel te hervormen op een manier die herverkaveling stimuleert. Daarvoor werd eerder een provinciale kiesdrempel van 5 procent ingesteld, maar die heeft maar een beperkte impact gehad. Een kiesdrempel ligt dus best hoger.

Een oplossing kan ook liggen in een afslanking van het partijaanbod. Dat kan door het kiesstelsel te hervormen op een manier die herverkaveling stimuleert.

Je kan ook terugkeren naar kleinere kieskringen, die in het voordeel zijn van grote formaties. Doordat de kieskringen almaar groter geworden zijn, kregen kleinere partijen meer kansen. In de huidige omstandigheden lijkt dat geen goeie evolutie.

Partijen zijn echter bang om diepgravende hervormingen door te voeren. De opstelling van de wegsmeltende traditionele partijen is treffend. In hun overlevingsstrijd zoeken ze allemaal hun toevlucht tot meer participatie. Er moet meer geluisterd worden naar de basis, luidt hun credo. Terwijl de twee succesvolste partijen in Vlaanderen daar absoluut geen toonbeeld van zijn (Vlaams Belang) of resoluut het representatieve model verdedigen (N-VA).

Er zal dus meer nodig zijn. Je kan ook de eigen partij in vraag stellen en aan herverkavelen denken. Maar veel politieke leiders zijn liever meester zijn in hun lilliputpartij dan dienaar van het algemeen belang.

Lees verder

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n