opinie

Praktijktesten op de arbeidsmarkt zijn niet zaligmakend

arbeidsmarktdeskundige Randstad

Wie als wetenschapper zegt dat er geen alternatieven zijn voor praktijktesten op de arbeidsmarkt keert zijn rug naar de wetenschap. Bij het systeem kunnen behoorlijk wat vraagtekens gezet worden.

Praktijktesten leren vooral dat bijna iedereen gediscrimineerd wordt op de arbeidsmarkt. Naarmate je het aantal doelgroepen uitbreidt, stijgt ook het aantal gediscrimineerde doelgroepen. Twee jaar geleden bleek zelfs dat witte mannen van 30 jaar gediscrimineerd werden als ze kinderen hadden. Zelfs tussen het hebben van een en twee kinderen bleek een significant verschil.

©Photo News

Dat leidt tot de absurde situatie dat bijna iedereen gediscrimineerd wordt. Want ook bij jonge witte mannen van 30 zonder kinderen zijn er nog verschillen. Ook minder aantrekkelijke, zwaarlijvige en te kleine mannen van 30 krijgen minder kansen op de arbeidsmarkt. Om van vrouwen nog niet te spreken.

Daar is allemaal onderzoek naar gedaan. Die gegevens brengen nog een ongemakkelijke waarheid in herinnering. Blijkbaar is de kleinere kans op een eerste gesprek niet zo beslissend voor de verdere arbeidsmarktdeelname. Mannen van 30 zijn bijna allemaal actief op de arbeidsmarkt. Het verschil in participatiegraad heeft met veel zaken te maken - kwalificaties, talenkennis, netwerking... - waaronder ook discriminatie en vooroordelen.

Nulmeting

Voorts is de vraag welke doelgroepen de Vlaamse overheid weerhoudt voor de nulmeting, de eerste meting die moet dienen als benchmark om te zien of vooruitgang wordt geboekt. Die groepen kunnen zeker niet beperkt worden tot etniciteit. Leeftijd en arbeidshandicap moeten zeker meegenomen worden. Er zijn sterke aanwijzingen dat mensen met een arbeidshandicap proportioneel nog minder uitgenodigd worden. Zelfs als we het beperken tot etniciteit, leeftijd en arbeidshandicap leidt dat tot een reusachtig, omslachtig en dus duur onderzoek als dat via praktijktesten moet gebeuren. Dat onderzoek moet de hele economie omvatten, ook de publieke en de socialprofitsector. Bij een praktijktest van het Minderhedenforum gingen die beide sectoren meer in op een discriminerende vraag dan de profitsector.

Bedrijven en organisaties kunnen ook met praktijktesten gemakkelijk personen buiten houden die ze niet wensen.

Praktijktesten focussen maar op een gedeelte van het aanwervingsproces. Dat proces is een keten van beslissingen waarbij de uitnodiging voor een gesprek maar de eerste (maar uiteraard noodzakelijke) stap is. Alles wat achter dat gesprek ligt, blijft buiten het bereik van de praktijktest. Bedrijven en organisaties kunnen ook met praktijktesten gemakkelijk personen buiten houden die ze niet wensen. Het volstaat dat je correct handelt in de eerste stap. Of praktijktesten discriminatie op de werkvloer echt terugdringen, is nooit onderzocht.

Toeval

Praktijktesten met valse cv’s zijn niet geschikt om individuele bedrijven te monitoren, laat staan te bestraffen. Professor Stijn Baert geeft terecht aan dat toeval een rol kan spelen. Om toeval uit te sluiten zou je 30 fictieve sollicitaties bij één bedrijf moeten doen, wat volgens Baert methodologisch noch ethisch te verantwoorden is. Daarom stelt hij voor het onderzoek op sectorniveau te houden. Goed presterende sectoren kunnen dan een positief label krijgen.

Dat heeft wel een vervelend gevolg. Je zult als volledig correct opererend bedrijf maar in een mindere sector actief zijn. Dan word je alsnog gestraft. Of, nog erger, wat met bedrijven die er de kantjes van af lopen maar het geluk hebben onder een ‘faire sector’ te ressorteren? Wie bedenkt zoiets?

Een verpletterend groot aantal landen heeft de werkzaamheidsgraad van personen van vreemde afkomst zien toenemen, zonder praktijktesten.

Onderzoekers prijzen praktijktesten aan als enige mogelijkheid, maar verwijzen vreemd genoeg niet naar buitenlandse voorbeelden. Het aantal landen waar overheden structureel gebruikmaken van praktijktests is beperkt. Er zijn me ook geen analyses bekend die aantonen dat ze discriminerend gedrag hebben teruggedrongen. Daartegenover staat een verpletterend groot aantal landen dat de werkzaamheidsgraad van personen van vreemde afkomst heeft zien toenemen, zonder  praktijktesten.

En ten slotte draagt het systematisch door elkaar halen van de huur- en de arbeidsmarkt niet bij tot de kwaliteit en sereniteit van het debat. Wat werkt in de ene markt, werkt niet noodzakelijk in de andere. Het verhuurproces is eenvoudiger dan het aanwervingsproces. En hebben praktijktesten in de verhuurmarkt effectief gewerkt? De positieve cijfers slaan alleen op een bezoek aan een appartement, niet op het effectief verhuren.

Betekent dat alles dat men het best overgaat tot de orde van de dag? Helemaal niet. Maar als onderzoekers beweren dat er geen andere methodes dan praktijktesten zijn, verlaten ze het pad van de wetenschap. Er zijn meerdere alternatieven om op dat domein zinvol werk te leveren. Moderne overheden zetten big data in. Ze kunnen ook de ondernemingsraden activeren om initiatieven te nemen. En anoniem solliciteren heeft meer potentieel dan praktijktesten. 

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud