opinie

Reken je nog niet rijk met geothermie in Vlaanderen

Geoloog aan het departement Aard- en Omgevingswetenschappen van de KU Leuven

Niemand kan vandaag voorspellen of geothermie tegen 2030 de belofte gaat inlossen waarop de Vlaamse regering rekent in haar Energie- en Klimaatplan.

In het Vlaamse Energie- en Klimaatplan rekent de Vlaamse regering nog altijd op diepe geothermie voor de productie van groene warmte, zelfs na alle perikelen waarmee het geothermieproject van de VITO in Mol geconfronteerd wordt. De prognose is dat in 2030 een twaalftal geothermiecentrales operationeel zouden zijn met een totale groene warmteproductie van bijna 600 GWh (gigawattuur), op een totaal van bijna 9.700 GWh groene warmteproductie (dus 6%). ‘Deze prognose blijft behouden in afwachting van de in het regeerakkoord voorziene evaluatie van de twee lopende projecten’, leert ons het Vlaamse Energie- en Klimaatplan.

©rv

Maar wat zijn nu die twee ‘lopende’ projecten? Er is het project van Janssen Pharmaceutica, dat zijn campus in Beerse van aardwarmte wenst te voorzien. Op donderdag 5 december gaf Vlaams minister-president Jan Jambon het symbolische startschot van de eerste van de twee diepboringen. Op 2,4 km diepte hopen ze nu de watervoerende kalksteenlaag te vinden. Van daaruit kunnen ze dan heet pekelwater met een temperatuur van minstens 85°C oppompen. Vervolgens wordt de warmte via een warmtenet voor diverse doeleinden verdeeld over de campus.

Dit ‘lopende’ project zit dus eigenlijk nog maar in zijn prille aanvangsfase. Of het succesvol zal zijn, blijft echter koffiedik kijken. De diepe ondergrond heeft immers steeds wel wat verrassingen in petto.

Het ‘lopende’ project van Janssen Pharmaceutica in Beerse zit eigenlijk nog maar in zijn prille aanvangsfase. Of het succesvol zal zijn, blijft koffiedik kijken.

Daarvan kunnen ze meepraten in dat andere ‘lopende’ geothermieproject waarnaar in het Vlaamse regeerakkoord wordt verwezen, namelijk het Balmattproject van de VITO in Mol-Donk. Sinds eind juni ligt de geothermiecentrale weerom stil na én een stroompanne én een aardbeving met een onverwacht hoge magnitude van 2,1 die Dessel opschrikte op 23 juni, twee dagen nadat de centrale stilgevallen was door de stroompanne.

Tot nader order is de geothermiecentrale nog steeds niet heropgestart, niettegenstaande minister Zuhal Demir op 23 oktober in een commissievergadering van de Commissie Leefmilieu, Natuur, Ruimtelijke Ordening, en Energie aankondigde dat de heropstart gepland was voor 9 december.

Tot op heden zijn drie diepboringen (van de vijf geplande) gerealiseerd in het Balmattproject. Dezelfde watervoerende kalksteenlaag wordt aangeboord als onder Beerse in het project van Janssen Pharmaceutica, maar dan wel op een diepte van meer dan 3,5 km onder Mol en Dessel. Het opgepompte pekelwater heeft een temperatuur van ongeveer 120°C.

Droog

De eerste geologische verrassing ontdekte men toen de derde diepboring getest werd. Deze bleek immers ‘droog’ te staan, waardoor het verhoopte vermogen niet kon worden geleverd. Het ambitieuze plan om via een 30 km lang warmtenet duizenden gebouwen in Mol en Dessel van warmte te voorzien, diende dan ook serieus te worden teruggeschroefd.

De nauwelijks te voorspellen aardbevingsdreiging zou wel eens de doodsteek kunnen betekenen voor het Balmattproject, althans toch als een operationele geothermiecentrale

Maar de pech kon niet op. De tweede geologische verrassing bleek de onverwacht hoge magnitude te zijn van de aardbevingen die ze opwekten bij het terug injecteren van het pekelwater in de diepe kalksteenlaag. Op 23 juni culmineerde dit dus in een aardbeving met een magnitude van 2,1 die door meerdere Desselaars werd gevoeld.

Deze nauwelijks te voorspellen aardbevingsdreiging zou wel eens de doodsteek kunnen betekenen voor het Balmattproject, althans toch als een operationele geothermiecentrale. Niemand kan immers met de huidige kennis met enige zekerheid beweren dat de aardbevingsactiviteit, die veroorzaakt wordt door de injectie van het pekelwater in de kalksteenlaag, met een of ander meet- en regelprotocol volledig onder controle kan gehouden worden. Ik zou alvast een aardbeving, die mogelijk niet alleen voelbaar is maar ook schade zou kunnen veroorzaken, niet volledig durven uitsluiten.

Ambitie opbergen

Heeft het Balmattproject dan nog een toekomst? Misschien niet als een operationele geothermiecentrale. Misschien is het wel tijd om deze ambitie definitief op te bergen en een nieuwe bestemming te zoeken voor de twee (misschien drie) diepboringen van het Balmattproject, teruggrijpend naar de kern van een onderzoeksinstelling als de VITO, namelijk onderzoek. Naar analogie van buitenlandse voorbeelden, zoals het San Andreas Fault Observatory at Depth (SAFOD) in Californië, of het Deep Fault Drilling Project (DFDP) in Nieuw-Zeeland, zou Balmatt kunnen omgetoverd worden tot een ‘ondergronds observatorium’. Daar kunnen we dan aan de hand van allerlei proefopstellingen de diepe Kempense ondergrond trachten te doorgronden.

Een tot ‘ondergronds observatorium’ omgetoverd Balmattproject in Mol-Donk zou de toekomstige ontplooiing van geothermie in Vlaanderen een grote dienst kunnen bewijzen.

In het bijzonder zouden we via bijvoorbeeld injectieproeven meer te weten kunnen komen over onder meer de spanningstoestand in de diepe ondergrond, de spanningstoestand van de ‘oude’ breuken, de vloeistofbewegingen in de diepe ondergrond, om zo uiteindelijk het potentiële door geothermie opgewekte aardbevingsgevaar in de Kempense ondergrond beter te kunnen inschatten. Hiermee zou Balmatt de toekomstige ontplooiing van geothermie in Vlaanderen een grote dienst kunnen bewijzen.

Of geothermie tegen 2030 de belofte gaat nakomen waarop de Vlaamse regering rekent, kan vandaag niemand voorspellen. Gelukkig gaat het maar over 6% van de totale voorziene groene warmteproductie in 2030. Alle hoop is nu gesteld op het project van Janssen Pharmaceutica in Beerse. Fingers crossed.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud