opinie

Rugwind op komst voor structurele hervormingen

De overheidsfinanciën gezond maken en tegelijkertijd de concurrentiepositie herstellen is de moeilijke opdracht voor deze regering. Succes boeken hangt niet enkel af van het eigen beleid - hoe ze de moeilijke inspanningen communiceert, vastberadenheid toont, zin heeft voor evenwichtige spreiding - maar vooral ook van de externe omgeving. En stilaan vallen daar toch wat meevallers te bespeuren.

Door Stijn Decock, hoofdeconoom van Voka

Het is een boutade van EU-Commissievoorzitter Juncker waar veel waarheid in schuilt. In volle eurocrisis zei hij ‘Wij, de regeringsleiders, weten perfect wat we moeten doen, alleen weten we niet hoe we herverkozen geraken wanneer we dat doen’. Het is het grote dilemma van een verantwoordelijk politicus van een democratisch land met zware structurele problemen. Voer je noodzakelijke ingrepen door waar de kiezer zich tegen verzet, of laat je alles blauw-blauw en schuif je de problemen vooruit? De cruciale factor voor succesvolle structurele ingrepen is dat de maatregelen tegen het einde van de legislatuur vruchten afwerpen, bijvoorbeeld door een lagere werkloosheid. Hierdoor raakt de kiezer overtuigd dat het gekozen beleid het juiste was.

Het grootste voorbeeld van een politicus die hier niet in slaagde is de Duitse socialistische bondskanselier Gerhard Schröder. Met zijn Hartz-hervormingen tekende hij voor zeer belangrijke structurele hervormingen in Duitsland, in 2005 nog bestempeld als de zieke man van Europa. Schröder raakte niet herverkozen en het was zijn opvolgster, de christendemocratische Angela Merkel, die volop de electorale vruchten plukte van het nieuwe Wirtschaftwunder dat Schröder mogelijk had gemaakt. In eigen land is Jean-Luc Dehaene wellicht de bekendste politicus die er wel in slaagde moeilijke hervormingen door te voeren èn toch herverkozen geraakte.

Structurele maatregelen in dit land hoeven zich niet te vertalen in electorale zelfmoord
Stijn Decock

Dat Dehaene daarin slaagde lag niet enkel aan zijn kwaliteiten. Ook de externe omgeving zat mee. De groei lag in de jaren 90 vrij hoog, de werkloosheid verminderde en de dalende rente gaf de overheidsfinanciën extra zuurstof. Bovendien had hij het perspectief van het euro-lidmaatschap. Een ambitie die nagenoeg heel België onderschreef.

De regering Michel I staat dus voor zeer grote structurele hervormingen. De begroting moet van een tekort van 3% tegen het einde van de legislatuur omgebogen worden naar een overschot. De staatsschuld moet van 107% opnieuw minstens onder de 100%, en bovenal moet de concurrentiepositie hersteld worden. Het zijn alle drie noodzakelijke voorwaarden om de vergrijzing enigszins betaalbaar te houden en het sociaal contract tegenover de burger waar te maken.

Ombuigen

Onderliggend moet je eigenlijk de grote structurele zwakte van België zien om te buigen; de veel te lage tewerkstellingsgraad in de verdiensector. En dus het te groot aantal mensen bij de overheid of in uitkeringstelsels verminderen. Je moet dus een transfer maken van mensen bij de overheid of met een uitkering naar meer mensen in de verdiensector. Waardoor er minder mensen ten laste zijn van het budget en er meer mensen er netto aan bijdragen. Dubbele winst dus voor het overheidsbudget.

Op het eerste zicht lijkt de regering Michel I de externe macro-omgeving tegen te hebben. De groei in Europa is zwak en de vergrijzing begint nu echt toe te slaan. Dat betekent dat er ieder jaar duizenden gepensioneerden bijkomen die je met het sociale zekerheidsbudget moet betalen. Bovendien is het laaghangend fruit aan besparingspotentieel door de vorige regering geplukt.

Op het eerste zicht lijkt de regering Michel I de externe macro-omgeving tegen te hebben. Toch zijn er stilaan wat externe factoren die de regering kunnen helpen in haar hervormingstraject
Stijn Decock

Toch zijn er stilaan wat externe factoren die de regering kunnen helpen in haar hervormingstraject. Vooreerst is er de daling van de olie-en grondstofprijzen. Die werken als een pure koopkrachtinjectie voor de gezinnen. Een modale automobilist bespaart op jaarbasis al makkelijk 150 euro dankzij lagere brandstofprijzen. In combinatie met de werkbonus zullen de gezinnen dus het koopkrachtverlies door de indexsprong maar zeer beperkt voelen

Ook de lage rente is goed nieuws voor de regering. Het kan de overheid tot 400 miljoen euro opleveren aan minder rente-uitgaven. Bovendien compenseert de lagere rente ook ten dele de verminderde woonbonus, een belangrijke besparingsmaatregel van de regering. Dus hier zal het uiteindelijk effect van de besparingsmaatregel minder hard doorwegen dan nu voorgesteld wordt.

Duitse lonen

Daarnaast zijn er ook de looneisen van de Duitse vakbonden. IG Metall eist een loonsverhoging van 5,5% in 2015. Als in België de lonen op hetzelfde moment vlak blijven, kan de loonhandicap met Duitsland met een derde weggewerkt worden. Dit kan heel wat jobs opleveren in de private exportsectoren (een dubbele winst voor het overheidsbudget). Belangrijk is te onderstrepen dat drie instituten - de Nationale Bank, het Planbureau en Vives- onafhankelijk van elkaar zowel micro-economisch als macro-economisch tot de bevinding komen dat een verlaging van de loonkostenhandicap met 1% tussen de 15.000 en 20.000 banen oplevert.

Ook de goedkopere euro is positief nieuws om banen te scheppen. Het aantal Belgische bedrijven dat rechtstreeks naar de VS exporteert is weliswaar beperkt, maar de onrechtstreekse uitvoer via onze buurlanden naar de VS (of naar landen met een dollarkoppeling) is veel groter. De duurdere dollar is sowieso goed nieuws voor nagenoeg de hele Europese economie.

Ik blijf ervan overtuigd dat structurele maatregelen in dit land meer dan noodzakelijk zijn. En dat hoeft zich niet te vertalen in electorale zelfmoord. Enkele externe factoren zitten stilaan mee, zodat de impact op de gezinnen kan meevallen en de vooropgestelde banencreatie er zal komen. De regering kan dan het advies van Martin Wolf, de belangrijkste economische opiniemaker in Europa, voor België waarmaken: ‘Balance the Books en exporteer jullie een weg uit de crisis’.

 

Lees verder

Gesponsorde inhoud