opinie

Rusland bepaalt steeds meer de agenda

Professor slavistiek en Oost-Europakunde KU Leuven

2016 was een zeer bewogen jaar. Een roetjsbaan van aanslagen, van brexit en van Trump. Wat brengen 2017 en de nabije toekomst ons? We vroegen tien opiniemakers om in hun glazen bol te kijken. Vandaag buigt Oost-Europa- kenner Lien Verpoest zich over het Rusland van Vladimir Poetin.

Door Lien Verpoest, professor slavistiek en Oost-Europakunde KU Leuven

Iver Neumann, een internationaal gerenommeerd Oost-Europakundige werkzaam aan de London School of Economics, publiceerde in 2010 een artikel met een boeiende titel: ‘Untimely Russia: Hysteresis in Russian-Western Relations’. In dat essay verleent hij de nodige context voor westerse politici en beleidsmakers die zich de voorbije decennia verbaasd in de haren krabden over Ruslands diplomatieke standpunten.

Een ommekeer in het Amerikaanse Ruslandbeleid onder Trump en het afbrokkelen van het Europese draagvlak voor de sancties kan Poetin niet enkel internationaal-politiek maar ook economisch steviger in het zadel helpen.

Neumann stelt dat veel van het onbegrip in het Westen voor Rusland te wijten is aan ‘untimely diplomacy’: Rusland dat bepaalde standpunten inneemt op een moment dat het Westen die al lang voorbijgestreefd vindt. De oorzaak daarvoor zoekt Neumann in de Russische geschiedenis, en de Euraziatische identiteit die Rusland opbouwde, die door het Westen als ‘vreemd’ en zelfs onbeschaafd werd beschouwd.

Dat leidde ertoe, aldus Neumann, dat het Westen Ruslands streven naar gelijke status de voorbije decennia absoluut niet au sérieux genomen heeft - met alle frustraties van dien.

Ander verhaal

Er is veel te zeggen voor die stelling. Kijk maar naar de westerse reactie op Ruslands acties in Oekraïne en Syrië: terwijl de westerse beleidsmakers de nadruk legden op Europese normen en waarden en de media berichtten over de humanitaire crisis die die acties met zich meebrachten, hoorde je in Rusland een heel ander verhaal. Een verhaal van geopolitiek, beschermen van Russische compatriotten en het uitdragen van Russische, traditionele waarden.

©rv

De internationale politieke verhoudingen leken steeds meer in een confrontationeel model vast te geraken. Tot Donald Trump verkozen werd als nieuwe president van de Verenigde Staten. Met de verkiezing van Trump lijkt een nieuw tijdperk in de Oost-Westrelaties aangebroken. Voor het eerst is in de VS een president verkozen die zich achter de antiliberale, anti-establishmentretoriek schaart, die ook te horen is bij de Europese eurosceptici en populisten en niet in het minst bij Poetin zelf.

In 2013 zette die de toon toen hij wees op mislukte pogingen van 'andere landen' om meer progressieve ontwikkelingsmodellen op te leggen in onder andere het Midden-Oosten. Syrië toonde aan dat dat enkel tot meer bloedvergieten leidde, aldus Poetin. Weinigen hadden toen gedacht dat Rusland niet alleen militair zou ingrijpen in het Midden-Oosten, maar dat dergelijke uitspraken steeds meer ingang zouden vinden bij Clinton/Obama-critici en eurosceptici.

Een steeds assertiever Rusland, dat redelijk onverholen de Trump-campagne steunde, en daarvoor de brexitcampagne. Rusland dat 'orde op zaken stelt in Syrië', wars van de humanitaire kosten

Een steeds assertiever Rusland, dat redelijk onverholen de Trump-campagne steunde, en daarvoor de brexitcampagne. Rusland dat 'orde op zaken stelt in Syrië', wars van de humanitaire kosten. Rusland en Turkije die in januari vredesonderhandelingen leiden in Kazachstan. Het lijkt op de geopolitieke en geonormatieve verschuiving van het Westen naar Eurazië waar Poetin altijd van droomde.

Moeten wij daaruit afleiden dat het Rusland internationaal voor de wind gaat? Dat het Obama’s laatste uithaal, het uitzetten van 35 Russische diplomaten vanwege een ‘Russisch’ hackingschandaal dat de mooie naam ‘Grizzly Steppe’ meekreeg, schouderophalend van zich af laat glijden? Dat Poetin in de geschiedenisboeken herinnerd zal worden als de ‘peacemaker’ in Syrië, en volgend jaar handenschuddend met Donald Trump de wereldvrede zal beklinken?

Krimpende economie

De interne economische situatie vertelt een heel ander verhaal. Sinds juli 2014 is de Russische roebel al met meer dan 50 procent in waarde gedaald. Voor het derde jaar op rij krimpt de economie, en pas volgend jaar voorspelt het Russische ministerie van Economische Ontwikkeling een voorzichtige groei van 0,5 procent, lang niet genoeg om de economie uit het rood te helpen.

Met een inflatie van 12,5 procent voelt 82 procent van de Russen de dalende koopkracht en het loonverlies

Met een inflatie van 12,5 procent voelt 82 procent van de Russen de dalende koopkracht en het loonverlies, aldus een onderzoek van het Levada Center van september 2016. Rusland slaagde er nog niet in de beloofde economische hervormingen en diversifiëring van de economie door te voeren. En ook dat beseft Poetin.

Genegen

Toch kan de kentering in de Amerikaanse politiek ook hier een gamechanger blijken. Toen Trump op 8 november de presidentsverkiezingen won, waren de Russen er als de kippen bij om hem te feliciteren. In Frankrijk zijn beide presidentskandidaten pro-Russisch en tegen sancties. En ook in andere EU-lidstaten zoals Bulgarije worden presidenten verkozen die Poetin genegen zijn. Het draagvlak in de EU voor het verlengen van de sancties tegen Rusland houdt aan, maar verkleint.

De onberekenbaarheid van externe factoren - Trump is nu niet bepaald het toonbeeld van ratio - maakt de toekomst van Rusland nog steeds onzeker

Hoe de economische en buitenlandse politiek van Rusland zal evolueren in 2017 is mede afhankelijk van die externe factoren. Een ommekeer in het Amerikaanse Ruslandbeleid onder Trump en het afbrokkelen van het Europese draagvlak voor de sancties kan Rusland niet enkel internationaal-politiek maar ook economisch steviger in het zadel helpen.

Maar de onberekenbaarheid van die externe factoren - Trump is nu niet bepaald het toonbeeld van ratio - maakt de toekomst van Rusland nog steeds onzeker. Door consequent zijn ‘Eurasia first’-beleid door te zetten zal Poetin gestaag doorwerken aan het consolideren van een eigen institutioneel netwerk op het Euraziatische continent: de Euraziatische Economische Unie op economisch vlak, de Collectieve Veiligheidsverdragsorganisatie op militair vlak.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud