opinie

Schaarste aan verkiezingen heeft weinig goeds gebracht

Politicoloog KU Leuven

In een werkelijkheid zonder zesde staatshervorming stonden nu vierjaarlijkse federale verkiezingen voor de deur. Was het maar zo. Vijf jaar zonder verkiezingen is gewoon te lang.

De campagne voor de Kamerverkiezingen gaat de laatste rechte lijn in. Nog een dikke week en we kennen de winnaars en de verliezers. Vooral voor Joachim Coens wordt het spannend. Volgens de peilingen bakt hij er niet veel van. Maar wat denkt de kiezer echt? CD&V doet het vaak beter in het echt dan in de peilingen. Dan kan Coens voorzitter blijven. Blijken de peilingen echter correct, dan gaat CD&V allicht met een nieuwe voorzitter naar de verkiezingen van 2024.   

In een tijd zonder verkiezingen wordt kieskoorts vervangen door peilingkoorts, en die blijkt even erg.

Dat had ik kunnen schrijven in een werkelijkheid zonder zesde staatshervorming. In die parallelle wereld staan nu federale verkiezingen voor de deur. Die vonden vroeger immers plaats om de vier jaar. Dat betekent Kamerverkiezingen in 2014, in 2018, en dus opnieuw einde mei van dit jaar. In de echte wereld moeten we nog twee jaar wachten. Doordat de legislatuur voor de Kamer is verlengd  van vier tot vijf jaar beleven we nu een extreem lange verkiezingsloze periode. En van 2024 tot 2029 zal het weer van dat zijn.

De essentie

  • De auteur
  • Bart Maddens is politicoloog aan de KU Leuven.
  • De kwestie
  • De federale regering raakt uitgeblust en het regeerakkoord is niet meer actueel.
  • De conclusie
  • Vijf jaar zonder verkiezingen is te lang.

Vijf jaar lang tasten we in het duister over de preferenties van de kiezers. Er zijn enkel de peilingen. Maar die zijn schaars in België, en notoir onbetrouwbaar. Een maand voor de verkiezingen van 2019 voorspelde de VRT/DS-peiling dat het Vlaams Belang 9,3 procent zou halen. Het werd dubbel zoveel.  Nochtans is het diezelfde peiling die Coens nu zijn kop heeft gekost. De trainer wordt ontslagen nog voor er één match is gespeeld. Een hallucinante primeur. Tegenwoordig moet een voorzitter niet de verkiezingen winnen, want die zijn er amper nog, maar wel de peilingen. 

Droomscenario

Wat winnen we dan met die schaarste aan verkiezingen? Samenvallende verkiezingen om de vijf jaar zullen stabiliteit brengen, zei men. De politici dachten met heimwee terug aan 1995 en 1999. Toen werd eerst de federale regering gevormd en dan, als een afgeleide daarvan, de regionale regeringen. Dat resulteerde in grotendeels symmetrische coalities, waardoor het voor de traditionele partijen comfortabel besturen was.

Er zit geen schwung meer in deze regering, hoor je zelfs in de meerderheid.

Dat droomscenario zou zich vanaf 2014 om de vijf jaar herhalen, hoopte men. Alleen is België intussen grondig veranderd. De tektonische platen zijn verder uit elkaar gedreven. De politieke divergentie tussen Vlaanderen en Wallonië is te groot geworden. Zowel in 2014 als in 2019 werd de coalitievorming eerder aangestuurd vanuit de deelstaten. Dat resulteerde in zeer asymmetrische coalities. Bovendien werkte het complexe samenspel tussen de federale en de regionale regeringsvorming vertragend op beide niveaus.  

Vijf jaar zonder verkiezingen zal leiden tot daadkrachtiger bestuur, werd ons beloofd. Politici zullen niet meer constant in campagnemodus zitten. Ze kunnen zich daardoor meer concentreren op de lange termijn. Alleen hebben we daar in de periode van het Zweedse kibbelkabinet niet zo veel van gemerkt. En daarna ging het van kwaad naar erger. Vooruitziend en stabiel beleid is wel het laatste waarmee we Vivaldi vandaag associëren. In een tijd zonder verkiezingen wordt kieskoorts vervangen door peilingkoorts, en die blijkt even erg.

Voortstrompelen

Vijf jaar zonder verkiezingen is gewoon te lang. De regering raakt uitgeblust, het regeerakkoord is niet meer actueel. 2018 voelde aan als het jaar te veel voor de regering-Michel. De dash was eruit, zei N-VA-voorzitter Bart De Wever. Vandaag geldt hetzelfde voor Vivaldi. Er zit geen schwung meer in deze regering, hoor je zelfs in de meerderheid. We moeten het regeerakkoord heronderhandelen, zegt Groen-boegbeeld Kristof Calvo. Maar iedereen weet dat dat niet zal gebeuren. De regering zal nog twee jaar voortstrompelen.  Dan liever een electorale reset.   

De N-VA is nooit voorstander geweest van samenvallende verkiezingen. Maar ook de PS is tot het besef gekomen dat dit systeem niet werkt.

Vervroegde Kamerverkiezingen waren overigens gepland in het fameuze akkoord van 2020 tussen PS-voorzitter Paul Magnette en De Wever. Het idee was al in 2023 naar de kiezer te trekken. Zo zouden de federale en regionale verkiezingen opnieuw worden losgekoppeld van elkaar.

De N-VA is nooit een voorstander geweest van samenvallende verkiezingen. Maar ook de PS is tot het besef gekomen dat dat systeem niet werkt. Naar verluidt speelt die partij nog altijd met het idee de synchronisatie tussen de federale en de regionale legislatuur te doorbreken met vervroegde verkiezingen. Dan is het alleen wachten op een goede gelegenheid om er op een propere manier de stekker uit te trekken.

Wie weet hebben we Kamerverkiezingen bij het vallen van de bladeren. Dat is intussen al geleden van november 1991. Romantische zielen kunnen beginnen te dromen.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud