Slachtoffers van de Oosterweel: 'Had ik het geweten, ik was elders gaan wonen'

Nick Hannes: ‘Mijn eigen huis vind ik niet zo belangrijk. Het verdwijnen van die open ruimte, dát vind ik erg.’ ©katrijn van giel

Al 17 jaar hangt een Vlaamse nota als een dreiging boven de Keer, een groene wijk in Ranst en Wommelgem. Nu wil de regering er echt een bedrijven- zone inrichten. De dromen van honderd gezinnen spatten uit elkaar. ‘Wij hebben 2 miljoen geïnvesteerd in onze geitenboerderij. En wat nu?’

Eerst een letterwoord. In de nota aan de Vlaamse regering staat 46 keer het woord ENA. Dat staat voor Economisch Netwerk Albertkanaal. Al op 23 april 2004 viel die term in een nota van de toenmalige Vlaamse regering. ENA was - en is - een samenhangend netwerk om de economische ontwikkeling in die regio te bevorderen. Opvallend in de nota van toen, helemaal bovenaan, is dit: ‘Bijzonder aandachtspunt: problematiek Wommelgem/Ranst.’

We zijn 17 jaar later en in zijn keuken zegt Nick Hannes: ‘In de nieuwe nota valt het woord bewoners niet één keer.’ Hannes is fotograaf en op tafel ligt een boekje: ‘An Unexpected Lesson in Joy’. Alle foto’s erin maakte hij tussen 11 maart en 9 mei 2020, in de eerste lockdown. Beelden van thuis dus, van een fotograaf die in normale tijden maanden aan een stuk de wereld rondtrekt. Foto’s in huis, beelden van op zijn dak, in de tuin, in de weiden rondom. We zien zijn 11-jarige tweeling Billie en Suzanne spelen, zijn vrouw Anja bij een vuurkorf, we zien het landschap. Eén onderschrift: ‘Ondanks de lege agenda zijn de dagen goed gevuld. De tijd vliegt.’

Aan het ENA dacht Hannes niet in de lente van 2020, al kan je ook zeggen dat het plan al 17 jaar als een zwaard van Damocles boven de wijk hangt. Een wijk die twee gemeentes overlapt. Hannes’ overburen wonen in Wommelgem, hij in Oelegem, deel van Ranst.

Wij doen ons best om opritten te ontharden. Voor bedrijven en kmo-zones geldt dat dan niet?
Een bewoner van de Keer

‘De hogere overheid heeft altijd naar Ranst gekeken’, knikt Johan De Ryck, sinds 2019 voor de N-VA burgemeester van Ranst. ‘Door de uitbreiding van de haven wil men meer economische activiteit naar het Albertkanaal verleggen omdat het door de wet-Major (die bepaalt dat in de haven alleen erkende havenarbeiders morgen werken, red.) interessanter is elders industriegebied te ontwikkelen. Er was ook altijd sprake van een tweede goederenspoorverbinding door de gemeente.’

Wie naar Ranst rijdt, kent de knopen. Eerst de ring, dan de E313, afrit Wommelgem, rondpunt, aanschuiven, doorrijden, onderweg bordjes naar bedrijvenzones Uilenbaan en Jacobsveldweg. Dan kom je op de Keerbaan en in de Keer, iets verder bots je alweer op industriezone Ter Straten en op de wisselaar E34/E313. De Keer, een gebied van zo’n 350 hectare, ligt dus tussen al die zones, snelwegen én het Albert- kanaal geprangd. Maar er wonen mensen. Nick Hannes en zijn gezin, maar in totaal ‘zo’n honderd gezinnen’.

Ergens hangt een oud bordje waarop ‘Red de Keer’ staat. Iemand heeft een bord in de voortuin geplaatst met ‘Te koop’. Dat heeft niets met ENA te maken, een plan dat voorziet om 200 hectare van deze groene woon- en landbouwzone te veranderen in bedrijvenzone. ‘Die man heeft me gevraagd nog even te wachten om meer borden van ‘Red de Keer’ te plaatsen’, zegt Hannes. ‘Hij vreest dat zijn huis door die plannen minder waard zal zijn. Dat begrijp ik. Er zijn de voorbije jaren jonge gezinnen gekomen. Toen ik tien jaar geleden dit huis kocht, wist ik wel van die oude ENA-plannen. Maar die waren tot stilstand gekomen omdat dit gebied eigenlijk niet bereikbaar was. En ik dacht: dit gaan ze toch nooit doen? Maar de tijd is veranderd. Had ik geweten wat ik nu weet, dan was ik wel elders gaan wonen.’

‘Mijn huis vind ik niet zo belangrijk, we kunnen gerust een andere plek vinden’, zegt hij dan. ‘Al weten we niet eens of we onteigend zouden worden. Dat kan, en misschien is er dan een faire prijs. Maar het verdwijnen van die open ruimte, dát vind ik erg.’

Hannes is niet alleen. Aan tafel in de tuin is nog iemand van het actiecomité Red de Keer komen aanschuiven, maar hij wil niet met naam in de krant. Woont hier al lang. Is gemotiveerd. ‘De Vlaamse regering heeft de mond vol over de betonstop’, zegt hij. ‘Ze noemen dat de bouwshift en wij doen ons best om opritten te ontharden. Voor bedrijven en kmo-zones geldt dat dan niet? Dit is de laatste grote open ruimte aan deze kant van Antwerpen. Red de Keer is geen verhaal van NIMBY (not in my backyard, red.). Corona heeft getoond hoe belangrijk open ruimte is. We zagen hier nooit zo veel wandelaars en fietsers. Het leek elke dag zondag.’

©katrijn van giel

Dat die nota er op 18 december 2020 kwam, heeft een reden. De inplanting van deze bedrijvenzone past in het plan dat begint met de voltooiing van de Oosterweelverbinding. Dan komt er een nieuw stuk autoweg, de A102, die Wommelgem met Ekeren verbindt. Volgende stap: de verbreding van de E313 van twee keer drie naar twee keer vijf rijstroken. Gevolgd door nieuwe op- en afritten aan het Q8-tankstation. Zo is de Keer ontsloten en dus bereikbaar. De oude plannen konden uit de diepvries.

Klinkt complex, en dat is het ook. De nabijheid van het Albertkanaal is een economische troef, men rekent op transport over het water, ook al gebeurt volgens het actiecomité vandaag zo goed als niets via schepen. Er wordt compensatie van groengebied voorzien, het hele project zit zo in elkaar dat één element eruit halen amper mogelijk is. Zorgt er wel voor dat de betonmixers morgen nog niet naar de Keer komen. ‘Misschien duurt dat nog twintig jaar. Maar moeten we daarom niet ageren?’

Op de kast in het kantoor van burgemeester De Ryck staan twee oude telefoons. Daarbij een bordje: ‘De wereld is één groot gekkenhuis... en dit is het hoofdkantoor!’ De nota van 18 december - gestuurd door minister-president Jan Jambon en de drie betrokken ministers Hilde Crevits, Zuhal Demir en Lydia Peeters - viel de avond voordien in zijn mailbox.

‘Sinds ik op 1 januari 2019 burgemeester werd, was het de eerste keer dat ik weer iets van ENA hoorde’, zegt De Ryck. ‘Begin deze maand had ik dan overleg met de Vlaamse overheid en daarnet een tweede, via video. Natuurlijk sleept dit al sinds 2004 aan. Maar de timing verraste me. Nu blijkt dat er op 19 december 2018, elf dagen voor ik burgemeester werd in een coalitie met Groen, overleg was tussen Vlaanderen en het vorige college van CD&V en Open VLD. Dat is toch not done? Wij werden daar niet bij betrokken.’

Dat de mobiliteit in Ranst een immens probleem is, weet De Ryck. ‘Ik woon hier dertig jaar.’ Maar zoals de Keer tussen de E313 en het Albertkanaal zit hij geprangd tussen de economie en de bewoners. ‘Als wij nu voluit nee zeggen, worden we niet meer voor de besprekingen uitgenodigd. Ik heb nog niet het gevoel dat we met de rug tegen de muur staan. De open ruimte is belangrijk. Tegelijk kunnen we ook niet zeggen dat economie niet van belang is. Daarom vragen wij aan de Vlaamse regering een evenwicht.’

Of het frustrerend is om, als lokale politicus, te moeten slikken wat van boven wordt opgelegd? Hij aarzelt. We vragen het anders: is het lastig om als N-VA’er een nota van twee van je eigen ministers te krijgen? ‘Dat doet me niets. Ik ben burgemeester van Ranst, geen burgemeester van een partij. (glimlacht) Misschien helpt het dat ik 65 ben. Ik heb er nu met Jambon en Demir over gesproken. Maar ja. Hun argument is dat het in het Vlaams regeerakkoord stond.’

‘We wisten van niets.’ We zijn van het gemeentehuis - door een deal bij de fusies van 1976 staat dat in deelgemeente Broechem - terug naar de Keerbaan gereden. Rechts een enorme hangaar. Ziet er nieuw uit. ‘In april 2020 begonnen we te graven, sinds december zitten we er’, zeggen Els Aerts en Tom Van den Bliek. ‘Kom maar eens binnen.’ De deur gaat open en daar zien we - wat mestgeur ging hen al voor - zevenhonderd geiten.

Ik heb nog niet het gevoel dat we met de rug tegen de muur staan. De open ruimte is belangrijk.
Johan De Ryck
Burgemeester van Ranst

‘In 1730 begonnen mijn voorouders een boerderij in ’s Gravenwezel’, zegt Els. ‘Altijd koeien. In 2015 vormde ik die om tot een geitenboerderij. Voor de melk. We leveren aan Capra, een bedrijf dat er kaas mee maakt. ’s Gravenwezel breidde als dorp uit en ons bedrijf werd vervelend tussen al die chique villa’s. We waren de klachten beu. Na een zoektocht kwamen we hier. Bij de gemeente is ons nooit gezegd dat er plannen waren om een bedrijvenzone te bouwen en dat geloof ik. Ze wisten het niet. Maar wij hebben 2 miljoen euro geïnvesteerd. Dat doe je voor generaties. En wat nu?’

Evenmin als ‘bewoners’ staat het woord geiten in de ENA-nota. Maar in de rug van hun geitenstal varen op het Albertkanaal schepen met namen als Carrera en Navitas. ‘Gaan ze hier een overslagplaats vestigen?’, vraagt Tom zich af. ‘Lastig is vooral dat we gras en hooi voor onze geiten van de weiden hier tegenover halen. Als die landbouwzone industriezone wordt, moeten we veel verder voor het voeder.’

Els zegt nog: ‘Als een bedrijf als BASF hier iets zou plannen, zouden ze alle hulp en informatie krijgen. Een landbouwbedrijf als het onze hoort niets over wat hier over tien jaar kan veranderen. Als ik het had geweten, hadden we dit niet durven te doen.’

Plan en beslissing

We verlaten de Keer en de tuin van Nick Hannes, waar het gezoem van de E313 nooit weg is - ‘het hangt van de wind af en als de bomen bladeren hebben, hoor je dat minder’ - en ze in de zomer al eens een ree, eekhoorns, hazen en veel vogels zien. Maar donderdagavond zitten we opnieuw in de Keer. Alleen virtueel nu. Red de Keer organiseert een digitale infosessie. Vragen stellen is niet mogelijk, de Zoom-lijn wordt anders overbelast en om 20 uur zie je 165 ingelogde deelnemers. Daar is wellicht de burgemeester bij. ‘Ik ga mee volgen’, zei hij een dag voordien.

Vijf mensen spreken. Behalve Ranstenaar en professor economie Thomas Peeters zijn dat buurtbewoners Nick Hannes en Johan Palmers en Pol Lermytte en Dirk Cleiren van de actiegroep GruunRant. Belangrijk is dat Gerard Stalenhoef, Vlaams ambtenaar bij het ministerie van Omgeving die belast is met ENA, de door de ministers bekendgemaakte plannen toelicht. Eerst met een overzicht van de geschiedenis, dan met de onvermijdelijkheid van de boodschap.

‘Ik moet u niet zeggen hoe belangrijk ENA is voor Vlaanderen’, zegt Stalenhoef. ‘Samen met de haven van Antwerpen is dit op het vlak van tewerkstelling het belangrijkste project van Vlaanderen.’ In zijn boodschap zitten economische doelstellingen, verbeterde bereikbaarheid, ecologische belangen en voornemens over de leefbaarheid van de bevolking. ‘In de pers verschijnen helaas niet altijd de juiste berichten’, zegt hij. ‘Het gaat níét om het hele gebied van de Keer. We spreken over een zoekzone van 200 hectare. Alles heeft met ontsluiting te maken en al die deelprojecten (Oosterweel, haventracé, E313, Q8, red.) zijn met elkaar verbonden.’

Tom Van den Bliek en Els Aerts: ‘Een landbouwbedrijf als het onze hoort niets over wat hier over tien jaar kan veranderen.’ ©katrijn van giel

Eén vraag komt er toch door: ‘Is het zeker dat ENA er komt op de Keer?’

Stalenhoef: ‘Op dit moment heeft de Vlaamse regering inderdaad beslist dat de beslissing van 2004 om hier een bedrijventerrein te ontwikkelen wordt doorgevoerd.’

Hannes schrikt dat het woord ‘plan’ eigenlijk moet worden vervangen door ‘beslissing’. Dat zegt hij in zijn bijdrage voor de 165 Zoom-volgers, maar hij vraagt toch dit: ‘Er ligt al genoeg beton in Vlaanderen. Laat ons behouden wat we nog hebben. Landbouwers, bewoners en bezoekers staan hier aan dezelfde kant.’

Later op de avond mailt Hannes nog. ‘Ken je ‘In de natuur wou ik gaan leven’ van Wannes Van de Velde? Ik heb de laatste weken vaak aan dat lied moeten denken. ‘In de natuur wou ik gaan leven’, zingt hij. ‘Weg van het staal en den beton. Maar als de zomertijd begon, stonden er blokken in m’n zon. (...) In de natuur wou ik gaan leven. Ik heb er gebeten in het zand.’ Ik hoop dat ik geen Wannes ben.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud