opinie

Smartphones voor kinderen zijn de nieuwe sigaretten

Oud-voorzitter Jong VLD en voorzitter Liberaal Vlaams Verbond

De negatieve impact van overmatig gebruik van smartphones en sociale media wordt almaar duidelijker. Het gebruik bij jonge kinderen beperken blijft evenwel een politiek taboe.

De introductie van de smartphone door Apple dateert nog maar van 2007. Sindsdien is voor het eerst een generatie opgegroeid met een toestel in de broekzak dat de online wereld sneller en directer beschikbaar maakt dan de klassieke fysieke communicatiekanalen. Sociale media zijn overal. Sinds 2012 worden ze vrijwel allemaal geleid door sterk sturende algoritmen, waardoor digitale echokamers de norm zijn geworden. Elke like of retweet creëert een dopamineshot en een verlangen naar meer.

  • De auteurs
    Philippe Nys is oud-voorzitter van Jong VLD en bestuurslid van het Liberaal Vlaams Verbond. Maarten De Bousser is voorzitter van het Liberaal Vlaams Verbond.
  • De kwestie
    De negatieve impact van overmatig gebruik van smartphones en sociale media op vooral jonge kinderen wordt almaar duidelijker.
  • De conclusie
    Het gebruik beperken blijft evenwel een politiek taboe. Als we over twintig jaar terugkijken naar deze discussie, zullen we de smartphone en sociale media vergelijken met sigaretten.
Advertentie
Advertentie

In minder dan tien jaar is de manier van sociaal interageren volledig veranderd, vooral bij jonge kinderen, die nog midden in hun fysieke en mentale ontwikkeling zitten. Ravotten met vriendjes in de tuin maakte stap voor stap plaats voor selfies op Snapchat en Instagram, waarop tieners elkaar ophemelen of afkraken.

TikTok-gebruikers in Vlaanderen spenderen gemiddeld 82 minuten per dag op de app. In Amerika loopt de totale schermtijd zelfs op tot gemiddeld vijf uur per dag. In de Digimeter, de jaarlijkse bevraging naar mediagebruik in Vlaanderen, zegt liefst 63 procent van de 18- tot 24-jarigen dat ze te veel tijd op hun smartphone spenderen. Het aandeel dat zich verslaafd noemt, klimt naar 43 procent.

Die fundamentele shift in hoe tieners met elkaar omgaan, heeft een enorme impact. In zijn boek ‘An Anxious Generation’ beschrijft Jonathan Haidt, een vooraanstaand sociaal psycholoog aan de New York University, 'de overbescherming in de echte wereld en de onderbescherming in de virtuele wereld'. Nooit werden kinderen zo beschermd, nooit was er zo weinig vrij spel als vandaag, maar in de online wereld blijft alles mogelijk en is van bescherming geen sprake.

Nooit werden kinderen zo beschermd, nooit was er zo weinig vrij spel als vandaag, maar in de online wereld blijft alles mogelijk en is van bescherming geen sprake.

Volgens zijn Amerikaanse onderzoek zijn alle met smartphones samenhangende ontwikkelingen bij elkaar opgeteld rampzalig. Het aantal depressies bij tienermeisjes is tussen 2010 en 2021 met 145 procent gestegen, en bij jongens zelfs met 161 procent. Een soortgelijke stijging zien we in angst- en eetstoornissen. Correlatie en causaliteit mogen niet worden verward, maar de cijfers zijn zo duidelijk dat ze niet langer kunnen worden genegeerd. Ook niet in Vlaanderen.

Dat geldt ook voor de impact op het concentratievermogen van jonge kinderen, die van jongs af worden overspoeld met korte filmpjes en andere prikkels. Onze hersenen passen zich daaraan aan, waardoor het begrijpend lezen en de verwerking van andere abstracte inhoud die vaak langzaam wordt opgebouwd moeizaam verlopen in ons onderwijs. Je hoeft geen boomer te zijn om tot de conclusie te komen dat die evolutie desastreus is.

We stellen zeker niet in vraag dat we technologische vooruitgang meer dan ooit nodig hebben voor de uitdagingen die voor ons liggen. Denk maar aan de mogelijkheden van artificiële intelligentie voor onze productiviteit, of van nieuwe groene technologieën voor de klimaattransitie.

Maar de samenleving heeft veel te lang de effecten op kinderen van de ongebreidelde toegang tot digitale technologieën genegeerd. Vrijheid blijheid, als het ware. Maar van echte vrijheid is geen sprake. Echte vrijheid betekent dat mensen zelfbeschikking hebben, dat ze autonoom tot beslissingen kunnen komen en dat ze sociale relaties kunnen aangaan. Net die autonomie en sociale interactie staan op het spel: de digitale prikkels die op kinderen worden losgelaten degraderen hen tot slaaf van data en algoritmen, gevangen in hun digitale bubbel.

Hun aandachtsspanne is niet klaar voor het onderwijs en de samenleving. Zeker in een kwetsbare periode als de ontluikende puberteit, die cruciaal is voor ontwikkelingen van tieners en voor hun sociale en professionele interactie later in hun leven, zijn de effecten van de voortdurende digitale prikkels nefast.

Zelfs de ouderlijke vrijheid is relatief. Als elk kind in de klas op tienjarige leeftijd een smartphone heeft, is het als ouders in de praktijk onmogelijk je eigen kind dat te ontzeggen. Als je dat wel doet, los je één probleem op, maar creëer je er meteen een nieuw: je isoleert je kind. Dat proces kan alleen doorbroken worden door samen actie te ondernemen.

Daarom stellen we twee maatregelen voor. Maak van scholen een volledig smartphonevrije omgeving, en sta geen sociale media toe onder een afdwingbare leeftijdsgrens. 13 jaar lijkt een logische grens, wanneer tieners de stap zetten naar het secundair onderwijs. In België bestaat voor TikTok al een leeftijdsgrens van 13 jaar, maar die moet verstrengd worden, want ze valt al te makkelijk te omzeilen. Laat tegelijkertijd kinderen in de echte wereld opnieuw wat meer vrij. Leer ze risico's nemen, leer ze voor zichzelf instaan.

Over twintig jaar zullen we terugkijken naar deze discussie zoals we dat nu doen met sigaretten. Sigaretten beïnvloeden de ontwikkeling en de gezondheid van kinderen, wat heeft geleid tot een leeftijdsgrens. Laten we niet dezelfde fout maken als decennia geleden.

Gesponsorde inhoud
Tijd Connect
Tijd Connect biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.
Partnercontent
Partner Content biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.