opinie

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand... Is TikTok de digitale lintworm op je toestel?

Professor vakgroep Wiskunde en Data Science van VUB en gespecialiseerd in wiskunde voor digitale toepassingen

Met Bold Glamour ontpopt TikTok zich als een digitale lintworm op je gsm.

Er was deze week nogal wat commotie over Bold Glamour, het nieuwe TikTok-effect waarmee intussen zo'n 6 miljoen filmpjes zijn gemaakt. De live gezichtsfilter geeft iedereen virtuele cosmetische chirurgie, onder meer door de kaaklijn en de jukbeenderen meer uitgesproken te maken. Vrouwen krijgen ook opgevulde lippen, herwerkte wenkbrauwen en professioneel aangebrachte make-up.

De essentie
  • De auteur
    Ann Dooms is professor aan de vakgroep wiskunde en data science van de VUB. Ze is gespecialiseerd in wiskunde voor digitale toepassingen.
  • De kwestie
    Bold Glamour kan met artificiële intelligentie je gezicht verregaand veranderen.
  • De conclusie
    Dat zoiets op een smartphone mogelijk is, gebiedt waakzaam om te springen met TikTok.

Bold Glamour past niet meer in het rijtje van de gekke gezichtsvervormingen, die je in een kipnugget transformeren of je hondenoren en een snuit aanmeten. Het effect is akelig realistisch. Er verschijnen niet per ongeluk wenkbrauwen op je vingers als je je gezicht aanraakt. Hoe je je hoofd ook draait of keert, de aanblik blijft echt. Zo misleid je niet alleen de kijkers - hoeveel Bold Glamour-catfishers zouden al op datingsites zitten? - maar ook jezelf. Heel wat gebruikers geven aan dat ze het moeilijk vinden zichzelf nadien zonder filter te zien. Wat zou kunnen zijn, is plots concreet geworden.

Cosmetisch chirurgen roepen op dat ideaalbeeld niet na te jagen. Sommigen omschrijven het effect als psychologische oorlogsvoering en vragen het te bannen of minstens van een waarschuwing te voorzien. Begrijpelijk. Meta publiceerde in 2021 een rapport over het toxische effect van schoonheidsfilters op jonge vrouwen. Onzekere meisjes blijken zich door Instagram nog slechter te voelen met soms suïcidale gedachten tot gevolg.

Het doet mijn - echte én valse - wenkbrauwen fronsen als ik lees dat ByteDance, TikToks moederbedrijf, zelf met dat nieuwe effect kwam aandraven. Aanvankelijk dacht ik dat een bekwame, op views beluste illustrator de filter had gemaakt met Effect House, TikToks augmentedrealitytool. Daarmee kan iedereen zich creatief uitleven en het resultaat insturen om als effect te worden opgenomen in de app.

Gezichtsfilters maken in Effect House gebeurt met een wiskundige benadering van het gezicht. Daarvoor worden punten geplaatst op belangrijke zones, zoals de contouren van het gezicht, de ogen, de neus, de mond, enzovoort. De punten worden daarna verbonden tot een 3D-raster, een mesh. De techniek bestaat al lang en wordt veelal gebruikt in 3D-games en toepassingen van augmented reality (AR). In de tool breng je vervolgens digitale hondenoren tot make-up aan op de mesh, zodat het effect makkelijk realtime kan worden aangebracht en kan meebewegen met de mesh van de gebruiker. Die merkt uiteraard niet wat onderliggend aan de gang is.

De onschuldig ogende schoonheidsfilter toont aan dat China ook de capaciteiten heeft om AI-berekeningen zo efficiënt te maken dat ze draaien op een smartphone.

Toch kunnen snelle bewegingen of handen voor het gezicht de synchronisatie tussen de Effect House-mesh en het camerabeeld in de war brengen. Bij Bold Glamour is dat niet het geval. Daar steunt de techniek op artificiële intelligentie (AI) om gezichten te herkennen en te veranderen. De details zijn helaas niet bekend, maar ByteDance maakt gebruik van een generative adversarial network (GAN), een krachtig neuraal netwerk dat wordt getraind met een soort trial-and-errorprocedure om een erg realistische output te creëren. GANs liggen aan de basis van onder meer deepfakes. Niet alleen de trainingsfase is computationeel zwaar, ook de toepassing vergt heel wat rekenkracht.

Wat ik me afvraag, maar waar voorlopig niemand het over heeft, is hoe ze erin slagen dat effect zonder haperingen op je toestel te realiseren. Met het internet uit werkt het effect gewoon door. Dat betekent dus dat de app intensief gebruik mag maken van de processor in je toestel. Dat heb je bij de installatie natuurlijk stilzwijgend toegestaan, net zoals je toegang hebt verleend tot je camera, foto’s, microfoon, wifi, gps en adresboek. Op Android heeft de app zelfs de mogelijkheid om toegang te krijgen tot andere apps die tegelijk worden uitgevoerd. Maar er is - voorlopig? - geen bewijs gevonden dat misbruik wordt gemaakt van die mogelijkheid.

Toch verbieden de Europese Commissie en heel wat overheden - in Taiwan, Canada, de Verenigde Staten en nu ook Frankrijk - hun werknemers om TikTok op hun toestel te draaien uit vrees voor Chinese spionage. Niet onterecht, lijkt me. De onschuldig ogende schoonheidsfilter toont aan dat China over de capaciteiten beschikt om AI-berekeningen zo efficiënt te maken dat ze op een smartphone draaien. In combinatie met toegang tot data zijn de mogelijkheden uiteraard legio. Is TikTok dan toch een digitale lintworm op je toestel? Dat klinkt een stuk minder glamoureus, maar wel 'bold'.

Gesponsorde inhoud
Tijd Connect
Tijd Connect biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.
Partnercontent
Partner Content biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.