opinie

Strijd tegen witwassen is vechten tegen de bierkaai

CEO van het Centre for European Policy Studies (CEPS)

De strijd tegen witwassen is een zaak van veel goede intenties, maar met grote verschillen in aanpak en magere resultaten, zoals de Pandora Papers nog eens aantonen.

De Europese Unie wil een agentschap opstarten om witwassen doelmatiger aan te pakken en voorziet een aanpassing van de EU-wetgeving. De EU heeft met vijf richtlijnen sinds 1991 het witwassen steeds steviger proberen aan te pakken, maar dat is volgens Europol maar voor 1 procent effectief. Dat ligt vooral aan de gebrekkige opvolging door de opsporingsdiensten, de financial intelligence units (FIU), de grote verschillen in straffen en procedures in de lidstaten en de vele achterpoortjes, die een goede informatie-uitwisseling belemmeren.

Men moet de lat niet lager leggen en de banken nog meer formulieren doen invullen, maar de miljoenenfraudes en de grote criminaliteit aanpakken.

Jaarlijks wordt 2 tot 5 procent van het globale bruto binnenlands product witgewassen. Witwassen wordt vaak geassocieerd met belastingparadijzen of bananenrepublieken, maar gebeurt het meest in gevestigde financiële centra met grote financiële instellingen. De westerse landen hebben de voorbije jaren hun acties tegen witwassen aangescherpt, met miljoenenboetes voor banken. Toch blijft het vechten tegen de bierkaai om verdachte transacties te detecteren. Nieuwe technologieën, gebaseerd op artificiële intelligentie, laten beter opsporingswerk toe. Maar dat geldt ook voor de witwaspraktijken, met bijvoorbeeld cryptomunten.

De essentie

  • De auteur
  • Karel Lannoo is CEO van de Brusselse Europadenktank Centre for European Policy Studies (CEPS).
  • De kwestie
  • Het beleid tegen witwassen is een zaak van veel goede intenties, maar van grote verschillen in aanpak. Dat levert magere resultaten op, zoals de Pandora Papers weer eens aantonen.
  • Het voorstel
  • De EU beoogt met de Anti-Money Laundering Authority (AMLA) een eengemaakt witwastoezicht voor de financiële sector, maar de vraag is of dat de goede oplossing is. Een gedegen antiwitwasbeleid vergt vooral goede lokale expertise en goede onderlinge samenwerking.

Het problematische voor een doeltreffend beleid is dat witwassen een goede samenwerking van overheden vergt: financiële en niet-financiële toezichthouders, opsporingsdiensten, en de rechterlijke macht. Dat is nationaal al moeilijk, maar is Europees en internationaal nog veel complexer. Witwassers en criminelen weten dat en proberen de toezichthouders een stap voor te zijn. Ze profiteren van de logge en gebrekkige samenwerking tussen die niveaus, of van zwakke schakels. Dat zijn ook landen die de regels niet zo strikt toepassen, sommige in de EU.

Gaten in het net

Voor de EU en veel lidstaten is dat al lang een probleem, maar de gaten in het net zijn groot. De samenwerking tussen die overheden is ook in de EU niet gemakkelijk. Lidstaten zijn voorstander van een beter beleid tot ze het moeten uitvoeren. Dat kwam ook aan het licht in de Duitse kiescampagne. SPD-lijstrekker Olaf Scholz had nog nooit het hoofd van de Duitse FIU ontmoet.

De EU beoogt nu met de opstart van de Anti-Money Laundering Authority (AMLA), een eengemaakt witwastoezicht voor de financiële sector, zoals dat al bestaat voor het prudentieel toezicht van banken, bij de Europese Centrale Bank. Men wil de naleving van de wetgeving strikt controleren en één methode toepassen, met een gespecialiseerde staf. AMLA zal direct toezicht uitoefenen op ‘verdachte banken’, zoals misschien ING, waarvoor de EU redenen heeft om ze op een zwarte lijst te zetten.

De nieuwe toezichthouder wil ook de niet-financiële sector strikter controleren. Maar vat hebben op de accountants, advocaten- en notariskantoren zal moeilijk zijn, omdat daarvoor geen Europees toezicht bestaat. De Europese Commissie wil ook de gebrekkige samenwerking tussen de opsporingsdiensten (FIU) in de EU aanpakken, en AMLA zal het Europese netwerk (FIU.net) coördineren.

Drugshandel

De vraag is of één autoriteit de goede oplossing is. Een gedegen antiwitwasbeleid vergt vooral goede lokale expertise en goede onderlinge samenwerking, om de steeds wijzigende patronen op te volgen. Neem nu in Belgisch-Nederlands verband de drugshandel rond de havens. Zal AMLA daar veel aan veranderen? Er is vooral meer samenwerking nodig tussen de nationale opsporingsdiensten en die hebben meer middelen nodig. En er is meer samenwerking tussen de gerechtelijke diensten nodig, om snel te kunnen reageren. Voor beide aspecten verandert niet veel onder de nieuwe voorstellen van de Europese Commissie.

Er is vooral meer samenwerking nodig tussen de nationale opsporingsdiensten, en die hebben meer middelen nodig.

Je kan stellen dat er nood is aan een ander beleid tegen witwassen. De nieuwe Commissie-voorstellen zullen de vereisten voor de banksector nog verscherpen, met nog meer details in de wetgeving en ‘box ticking’, terwijl een meer risicogewogen en kostenefficiënte benadering nodig is. Men moet de lat niet lager leggen en de banken nog meer formulieren doen invullen, maar de miljoenenfraudes en de grote criminaliteit aanpakken. Als onderzoeksjournalisten het internationaal kunnen uitpluizen - zie de Pandora Papers - waarom kunnen de opsporingsdiensten (FIU) dat dan niet?

Het is niet zo dat de EU geen oog heeft voor het witwassen in de drugssector, zoals de Antwerpse burgemeester Bart De Wever (N-VA) in een interview met de Nederlandse krant NRC stelde. Beter beleid is al lang een prioriteit voor veel Europese lidstaten, en met de vooruitgang in de fiscale harmonisatie is een hinderpaal aan het verdwijnen. Maar de prioriteiten van het Europese en lokale beleid verschillen, en daar is meer dialoog voor nodig. Europese beleidsmakers kennen de problemen niet waarmee een burgemeester van een grote havenstad wordt geconfronteerd.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud