opinie

Uitgestelde verkiezing van een Kabila 2.0

Kristof Titeca

De Congolese president Kabila heeft gekozen voor een zwakke figuur als zijn dauphin, op wie hij invloed kan uitoefenen. Op naar een Kabila 2.0, lijkt het wel.

Door Kristof Titeca, professor aan het Instituut voor Ontwikkelingsbeleid van de Universiteit Antwerpen

Na twee jaar vertraging vinden in Congo zondag verkiezingen plaats om een opvolger te kiezen voor president Joseph Kabila. Althans, dat was de theorie. Gisteren heeft de Congolese verkiezingscommissie aangekondigd dat ze niet in staat is de verkiezingen te organiseren. Formeel omdat 3,5 miljoen stemformulieren niet op tijd geleverd konden worden.

©RV DOC

Het nieuws kwam niet als een verrassing. Eerder was al een opslagplaats afgebrand waarbij 70 procent van de (gecontesteerde) stemcomputers voor Kinshasa in vlammen was opgegaan. Velen zagen hierin de hand van het regime, als een manoeuvre om de verkiezingen uit te stellen. Het bleek ook onduidelijk hoe de machines functioneren in een land waar stroomonderbrekingen dagelijkse kost zijn. Ook de levering van andere materialen verliep moeilijk.

De ongeorganiseerde manier waarop de verkiezingen zijn voorbereid staan in schril contrast met de nauwgezette manier waarop Kabila en zijn regime hun belangen, macht en invloed hebben proberen veilig te stellen in de aanloop naar de verkiezingen. De verkiezingen en het aftreden van Kabila kwamen er onder druk van de internationale gemeenschap en straatprotesten. Maar het lijdt geen twijfel dat Kabila nog altijd de touwtjes in handen heeft. In de voorbije jaren is de macht van de president verder versterkt door tal van wijzingen in het wettelijk kader. In de directe aanloop naar de verkiezingen heeft het parlement bijvoorbeeld een wet goedgekeurd die Kabila immuniteit verleent na het presidentschap.

Het Congolese staatsapparaat wordt volop gebruikt om de campagne van de oppositie te bemoeilijken.

Hij werd ook benoemd tot voorzitter van zijn partij, de Parti Politique pour la Reconstruction et la Démocratie (PPRD). Dat geeft hem ook na zijn aftreden voldoende macht en invloed over de partij en haar parlementsleden. Eerder dit jaar werd het leger herschikt, waarbij Kabila-getrouwen op sleutelposities werden geplaatst. Meerdere van hen staan nog op internationale sanctielijsten, zoals John Numbi, die tot hoofd van het leger werd benoemd.

Dauphin

Ook het benoemingsproces van Kabila’s opvolger - de zogenaamde dauphin - verliep op dezelfde manier. Kabila heeft op een unilaterale (en onvoorspelbare) manier gekozen voor Emmanuel Shadary, die geen politieke achterban de naam waardig heeft. Het lijkt dan ook bijzonder onwaarschijnlijk dat Shadary uit de schaduw van Kabila kan treden. Tekenend was dat Shadary bij zijn aanstelling uitvoerig ‘de almachtige God voor zijn gratie’ bedankte, ‘maar bovenal Joseph Kabila’.

Kabila zendt niet bijzonder subtiele signalen naar de internationale gemeenschap dat ze zich niet al te veel invloed moet inbeelden. Verschillende actoren die op internationale sanctielijsten staan, werden onlangs benoemd. Shadary zelf staat op een lijst van de Europese Unie. Missies van de Europese Unie en het Carter Center werden niet toegelaten om de verkiezingen te observeren.

I’ll be back

In een resem interviews die hij in de voorbije weken aan de westerse pers gaf, liet Kabila in niet mis te verstane bewoordingen blijken dat hij wil terugkeren naar de politiek. Hij parafraseerde ‘een film die ik heel vaak heb gezien waarin Arnold Schwarzenegger zei ‘I’ll be Back’’. In 2023 wil hij opnieuw opkomen. Er zijn geruchten dat zijn broer en zijn zus een ministerfunctie opnemen.

Het staatsapparaat wordt volop gebruikt om de campagne van de oppositie te bemoeilijken. Zo werden de belangrijke oppositiekandidaten Jean-Pierre Bemba en Moise Katumbi uitgesloten van deelname aan de verkiezingen. Woensdag werd de verdere verkiezingscampagne in Kinshasa verboden, enkele uren voor de oppositiekandidaat en presidentiële kanshebber Martin Fayulu een toespraak ging geven.

Terwijl bij de vorige verkiezingen het regime nog op een beperkte vorm van legitimiteit kon rekenen, is die nu volledig verdwenen.

Wat zal gebeuren, is onduidelijk. Wel staat vast dat het Kabila-regime minder populair is dan ooit. Terwijl bij de vorige verkiezingen het regime nog op een beperkte vorm van legitimiteit kon rekenen, is dat volledig verdwenen. Hoe meer macht het regime verzamelde - door het controleren van allerlei instellingen, door het doorvoeren van allerhande wetten - hoe meer Kabila’s populariteit de dieperik inging.

Straatprotesten werden hardhandig neergedrukt. De vraag is of de massale aanwezigheid van leger en politie volstaat om de onvrede over de uitgestelde verkiezingen, of gecontesteerde resultaten, te onderdrukken. Het verbod op politieke campagnes leidde in Kinshasa al tot clashes met de politie.

België

In Kinshasa, waar radio trottoir tot een kunst is verheven, gonst het meer dan ooit van geruchten. De inwoners van de hoofdstad - en van de rest van het land - bereiden zich voor op het ergste. Er zijn talrijke geruchten over rebellieën die zich klaarstomen in Angola of staatsgrepen die in aantocht zijn.

Het blijft ook koffiedik kijken hoe de internationale gemeenschap, en België in het bijzonder, reageert

Het blijft ook koffiedik kijken hoe de internationale gemeenschap, en België in het bijzonder, reageert. De hardere houding van België leidde tot felle reacties van het Congolese regime. Het door België beheerde Europese visumhuis (Maison Schengen) werd gesloten.

De internationale gemeenschap is verdeeld over het nut van een dergelijke aanpak. Daarvan heeft het regime gretig gebruikgemaakt om tot deze situatie te komen. De vraag is dan ook wie gediend is bij deze verkiezingen, waarbij waarschijnlijk een Kabila 2.0 verkozen wordt.

Lees verder

Tijd Connect